Met deze methode kunnen vulkaanuitbarstingen mogelijk voorspeld worden

Aardwetenschappers hebben een methode ontwikkeld om straks misschien vulkaanuitbarstingen te kunnen voorspellen zoals het weer.

De Tungurahua vulkaan, Ecuador.Beeld Flickr Vision

De grond zwelt op, giftige dampen ontsnappen uit rotsspleten en af en toe is een aardschok voelbaar. Experts weten: waarschijnlijk gaat deze vulkaan uitbarsten. Alleen... wanneer? Die vraag proberen onderzoekers bij actieve vulkanen over de hele wereld te beantwoorden. Een nieuw idee op dit gebied: vulkaanuitbarstingen voorspellen zoals het weer. Raadplegen we straks voor een vakantie naar IJsland of Indonesië Vulkanenradar?

Het weer voorspellen is ingewikkeld genoeg, maar het is tenminste mogelijk om metingen te doen in de atmosfeer. Dat is bij vulkanen wel anders. Geologen hebben in veel gevallen nauwelijks zicht op de processen onder een vulkaan, aangezien magmakamers vaak kilometers onder de oppervlakte liggen en vele honderden graden warm zijn. Daarom zijn ze afhankelijk van indirecte aanwijzingen om een idee te krijgen van wat zich zoal afspeelt in een magmakamer.

Aanwijzingen

Voorbeelden van zulke aanwijzingen zijn aardschokken en de uitstoot van zwaveldioxide, vertelt Manfred van Bergen, vulkanoloog aan de Universiteit Utrecht. Hoe goed je hiermee kunt voorspellen of een vulkaan op springen staat, hangt volgens hem af van de hoeveelheid meetinstrumenten ter plaatse en de kennis over het verleden van de vulkaan. Als een vulkaan geregeld uitbarst, weten experts bij welke voortekenen het tijd wordt om te evacueren. Barst hij eens in de driehonderd jaar uit, dan wordt het een lastiger verhaal.

Een andere aanwijzing is het omhoogkomen van de grond door de toenemende druk in een magmakamer. Tegenwoordig houden wetenschappers zulke opzwellingen wereldwijd in de gaten met radar- en gps-metingen van satellieten.

Uit die metingen valt meer te halen dan we nu doen, menen Franse wetenschappers. Zij doen in vakblad Frontiers in Earth Science een aanzet tot een systeem waarin computermodellen de nieuwste satellietmetingen gebruiken om vulkaanuitbarstingen te voorspellen. In het beste geval worden die voorspellingen dagelijks of zelfs elk uur bijgewerkt, mailt Mary Grace Bato, eerste auteur van de publicatie. Een soort Vulkanenradar, dus.

(Tekst gaat verder onder afbeelding).

De Villarrica vulkaan, Chili.Beeld afp

De onderzoekers gebruikten een eenvoudig computermodel met twee aan elkaar verbonden magmakamers en voerden de data in met een methode die ook bij weersvoorspellingen wordt gebruikt. Hiermee leidden ze uit de opzwelling van de grond de overdruk in de magmakamer af.

De vraag blijft: wanneer is de druk hoog genoeg om de boel te laten barsten? Daarvoor kunnen, ook in dit geval, uitbarstingen uit het verleden worden gebruikt, aldus Grace Bato. Zijn daar geen gegevens van, dan kunnen studies naar de sterkte van het gesteente een indicatie geven.

(Tekst gaat verder onder afbeelding).

Sinabung, Indonesië.Beeld epa

Beperkte groep

Een andere uitdaging is dat lang niet elke vulkaan eruitziet als het gebruikte computermodel. Dat model is volgens Grace Bato alleen representatief voor een beperkte groep, waaronder de Kilauea op Hawaii en de Grímsvötn in IJsland. 'Maar het mooie van deze methode is dat je naar believen een geschikter model kunt inpluggen, afhankelijk van de vulkaan.'

Vergeleken met de geavanceerde weermodellen staat dit model in de kinderschoenen, benadrukt Grace Bato. Zo moeten satellieten sneller data gaan verstrekken - daar zit soms bijna twee weken tussen. Het toevoegen van andere soorten data, zoals metingen van seismische golven in de grond, kunnen het model van meer gedetailleerde informatie voorzien. 'We zijn er nog lang niet, maar dit is een goede start.'

Precies de strekking van het commentaar van Andrew Hooper, geofysicus aan de Universiteit van Leeds, en Pieter Vroon, vulkanoloog aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hooper noemt vooral de snelheid waarmee de nieuwe methode voorspellingen kan doen een grote stap voorwaarts ten opzichte van huidige technieken. Maar het blijft moeilijk om de processen te bestuderen die tot vulkaanuitbarstingen leiden, zeggen beide onderzoekers. Zo is het maar de vraag of overdruk in de magmakamer de enige belangrijke factor is voor een uitbarsting. Evengoed: dat we ooit 'Vulkanenradar' kunnen checken blijkt niet langer een bizarre gedachte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden