MEDISCHE DOORBRAAKALGEHELE VERDOVING

Met de algehele verdoving kwam de horror in de operatiekamer aan een eind

Houd moed. In het verleden wisten wetenschappers onwaarschijnlijke medische doorbraken te behalen. Deze week: de algehele verdoving.

Beeld Olivier Heiligers

Wat was het probleem?

Edward Abbott is doodzenuwachtig. In zijn nek groeit een tumor en op een herfstdag in 1846 gaat hij naar het ziekenhuis in Boston om die te laten verwijderen. Hij kan maar bij één ‘heelmeester’ terecht die hem een pijnloze operatie biedt. Andere chirurgen geloven niet dat goede verdovende middelen bestaan. En pijn, dat er hoort er tenslotte bij.

‘Chirurgen van toen deden echt verschrikkelijke dingen’, vertelt Arnold van de Laar, chirurg in het Spaarne Gasthuis en schrijver van het medisch-historische boek Onder het mes. ‘Toch werden ze als helden gezien.’ Wat vooral indruk wekte: hun genadeloos snelle snijwerk. Een arm of been amputeerden ze in enkele seconden tot hooguit een paar minuten. Dat moest ook, want de patiënt voelde álles. Als de helpers hem of haar niet meer stil konden houden op tafel, begon het gespartel, het gekrijs en het rondspetteren van bloed. Met natuurlijk het risico dat een chirurgische snede een nog grotere wond werd.

Vanwege al dat gespetter droegen chirurgen altijd een zwart uniform om het achtergebleven bloed te maskeren, zegt Van de Laar. ‘De jassen zouden zelfs zo stijf staan van het opgedroogde bloed dat ze deze rechtop konden neerzetten.’

Het keerpunt

Terwijl de chirurgen halsstarrig blijven hakken, raakt een nieuwe generatie artsen buiten de operatiekamers geïnspireerd voor een andere aanpak. Rond 1830 bezoeken ze ‘pretavonden’ in theaters, waarbij ze puur voor vermaak bedwelmende gassen inademen, die dan nieuw zijn. De medici die deze ether frolics bezoeken, merken allemaal hetzelfde op: dit spul verdooft.

Allemaal beginnen ze afzonderlijk van elkaar te experimenteren met dieren en patiënten. Het is de tandarts William Morton die er als eerste wereldroem mee haalt: hij bedwelmt in 1846 Edward Abbott met een forse dosis ether, waarna hij bewegingloos slaapt en een chirurg rustig zijn nektumor wegsnijdt. Als Abbott ontwaakt, zegt hij: ‘Het lijkt alsof iemand in mijn nek heeft gekrabd.’

Geen gegil, gekrijs of gespetter meer. De bewusteloze patiënten herinneren zich de ellende dus ook niet, wat een hoop trauma scheelt. En voor het eerst kon een chirurg een half uur of langer ‘snijden, kerven en wroeten’, schrijft een Nederlandse krant. Eigenlijk ontstaat een totaal nieuw chirurgievak, zegt Van de Laar. ‘Om het lot te tarten, dragen de nieuwe chirurgen witte jassen. Die blijven dan ook wit.’

De ‘snelle’ chirurgen stribbelen in Europa eerst nog een tijdje tegen bij deze revolutie uit Amerika. Maar de persaandacht over de pijnloze wonderen doet de praktijk kantelen: als ook Parijs en Londen overstag gaan, wil iedereen de algehele verdoving invoeren. In de 20ste eeuw wordt de kunst der verdoving, anesthesie, zelfs een artsenvak apart.

Hoe staat het er nu voor?

Algehele anesthesie en desinfectie – die andere doorbraak – hebben chirurgen toegang verschaft tot de buik en de borstkas, wat plots nieuwe levensreddende operaties mogelijk maakte. Moderne anesthesiologen verfijnen hun verdovingen: ze proberen bijwerkingen zoals misselijkheid te verminderen door onder meer naar nieuwe verdovingsmengsels te zoeken. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden