Astronomie Documentaire Apollo 11

Met André Kuipers naar de documentaire Apollo 11: ‘Dit is toch heerlijk’

De nieuwe Apollo 11-documentaire zit propvol niet eerder vertoond archiefbeeld van de eerste succesvolle maanlanding en ontving in de Verenigde Staten jubelende recensies. Wij bekeken hem met astronaut André Kuipers tijdens een voorpremière in het Omniversum.

André Kuipers. Beeld Rebecca Fertinel

Ten, nine, eight...

Op het scherm zoomt de ­camera in op de monsterlijke motoren onder de Saturn V-­raket die over luttele seconden Neil Armstrong en de zijnen richting de maan zal stuwen. Op de achtergrond geen ­muziek, maar slechts een dreunende bas, alsof we luisteren naar de gezamenlijke hartslag van het publiek.

Een hartslag die, zo zullen we later leren, enkele ­dagen daarna bij Neil Armstrong omhoog schiet van een relatief kalme 110 slagen per minuut naar 156. Dat gebeurt wanneer de ‘Eagle’, zoals de maanlander van de Apollo 11-missie heet, tegen een soundtrack van piepende alarmen naar het maanoppervlak zakt. Vlak daarna die beroemde woorden: the eagle has landed. Maar zover is het nog niet.

Samen met astronaut André Kuipers, die zelf ­tweemaal gelanceerd werd voor missies in het internationale ruimtestation ISS, kijken we naar Apollo 11 in het Omniversum in Den Haag. De documentaire toont chronologisch de voorbereiding, lancering, landing en terugkeer van de missie aan de hand van originele archiefbeelden. Denk daarbij overigens niet aan krakende radio-berichten of gruizige televisie-opnamen. De beelden lijken soms wel gisteren geschoten.

‘Ik zag veel nieuws, veel originele shots’, zegt Kuipers. ‘Armstrongs eerste stap gefilmd van boven, in plaats van opzij, bijvoorbeeld. Of de procedure boven de maan, wanneer de Eagle na vertrek van het oppervlak weer aan de commandomodule moet koppelen. Ineens zie je in een hoekje van het beeld hoe een stipje zich aftekent tegen het maanoppervlak. En je realiseert je: dat is de terugkeermodule. Die oogt zo ontzettend nietig vergeleken bij de maan. Ik herinner me dat gevoel nog goed uit het ISS, wanneer schepen met leveringen aan ons moesten koppelen en je zo’n stipje steeds groter zag worden.’

De nieuwe beelden zijn onderdeel van een ware schat aan vergeten archiefmateriaal waar de documentairemakers tijdens hun onderzoek op stuitten. Audiobanden en filmrollen die stof vergaarden in het Nasa-archief. Correct gelabeld, keurig bewaard, maar al in vijftig jaar door niemand meer bekeken. Nu zijn die beelden gedigitaliseerd en voor het eerst te zien voor het grote publiek.

Seven, six, five...

Beeld uit Apollo 11.

Bij mission control in Houston stijgt zichtbaar de spanning. Op het scherm kun je bijna de zweetdruppeltjes op de voorhoofden tellen. De eerste rookpluimen sijpelen uit de motoren.

De Apollo 11-missie heeft een mythische status. Kuipers noemt het ‘misschien wel de belangrijkste gebeurtenis in de geschiedenis van de mensheid’. Onze eerste stapjes in een onmetelijke speeltuin waar we nog niet onze spreekwoordelijke voetafdruk hebben achtergelaten. Daarom is het des te opmerkelijker dat het materiaal zo lang vergeten bleef, al is het natuurlijk geen toeval dat de documentaire nú verschijnt, in het jaar van de vijftigste verjaardag van die legendarische giant leap for mankind.

Met zijn weidse shots introduceert Apollo 11 de maanmissie op bijna fysieke wijze aan een nieuwe ­generatie. Of het nu de gigantische, sciencefiction­achtige rupsvoertuigen zijn die de Apollo-raket naar zijn lanceerlocatie brachten, of de opnamen van Armstrong en Buzz Aldrin achter de schermen, terwijl ­medewerkers hen in hun ruimtepakken hijsen, de beelden beklijven.

De documentaire verscheen in maart al in de Amerikaanse bioscopen en vergaarde vrijwel unaniem lof. Op filmrecensie-turfsite Rotten Tomatoes heeft hij een indrukwekkende score van 98 procent lovende recensies. ‘Ontzagwekkend’, jubelde de New York Times. ‘Dit is niet zomaar een documentaire. Je krijgt het gevoel dat je middenin de geschiedenis zit’, schreef Rolling Stone. ‘Dit is de meest indringende reis die filmbezoekers ooit hebben genomen’, juichte de Washington Post.

Ook Kuipers is onder de indruk. ‘Dit is sciencefiction, maar dan echt. Het haalt voor mij het magische gevoel naar boven dat ik kreeg toen ik als klein jochie voor het eerst een kaartje met zo’n 3D-afbeelding van de Saturnus V-raket bekeek.’

Beeld uit Apollo 11. De documentairemakers stuitten op een schat aan vergeten archiefmateriaal.

Four, three, two, one...

Vlammen schieten uit de onderkant van de raket. Een oorverdovend gebulder stijgt op in het Omniversum. We have lift-off.

‘Dit is toch heerlijk’, zegt Kuipers. ‘Ik zou zo’n lancering weer eens willen meemaken. Dat gevoel, dat is uniek.’

Beeld uit Apollo 11.

En dan, na de reis naar de maan en het landen van de Eagle, het meest indrukwekkende deel van de documentaire: het bezoek aan het oppervlak. Op het scherm verschijnt een grote panoramafoto. ‘Je beseft dan ineens: dit is een echte foto. Dit is hoe het daar is. Alsof je er staat. Aldrin noemde dat treffend magnificent desolation, prachtige troosteloosheid.’

Zelf had Kuipers natuurlijk ook best naar de maan gewild. ‘Maar je moet blij zijn met wat je bereikt hebt.’ Neem nu Mike Collins, zegt hij, de man die in de commandomodule in een baan om de maan moest blijven terwijl Armstrong en Aldrin naar het oppervlak mochten. ‘Collins deed daar altijd heel nuchter over’, zegt Kuipers. ‘Er is altijd iets beters, iets mooiers. Als je nu tegen me zou zeggen: je mag een missie vliegen naar de maan en er een rondje omheen maken, dan zeg ik: wow, geweldig, natuurlijk! Zo zag Collins het ook. Terwijl Buzz Aldrin juist zijn hele leven heeft gebaald dat Armstrong en niet hij de eerste voet op de maan mocht zetten.’  

Beeld uit Apollo 11.

Apollo 11: First Steps Edition (47 minuten) draait vanaf 21 mei exclusief in het Omniversum in Den Haag. Een avondvullende versie van de documentaire (93 minuten) draait vanaf 27 mei in de bioscoop. Kuipers spreekt, onder begeleiding van het orkest van Vlaanderen, originele filmbeelden en geluidsfragmenten, op 20 en 21 juli in het Concertgebouw in Amsterdam over de maanlanding. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden