Mercurius trekt langs de zon - en zo kunt u het zien

Vier vragen over de zeldzame overtocht

Eens in de dertien jaar schuift Mercurius tussen zon en aarde door. Slechts een speldenprikje zal met een telescoop of verrekijker te zien zijn, maar toch is het een bijzonder astronomisch schouwspel. Vier vragen en antwoorden.

Het pad langs de zon dat Mercurius in 2006 aflegde, zoals gezien vanuit Noord-Amerika. Beeld NASA

Hoe laat moet ik waar zijn?

De oversteek van Mercurius is zichtbaar in grote delen van Noord- en Zuid-Amerika, West-Afrika en West-Europa - ook in Nederland dus. In andere delen van onder meer Noord-Amerika en Europa is de overtocht maar gedeeltelijk zichtbaar doordat de zon nog niet op, of alweer onder is als de planeet nog bezig is aan zijn tocht.

De planeet trekt voorbij met een snelheid van 48 kilometer per seconde en zal er vanaf 13.12 uur Nederlandse tijd 7,5 uur over doen om het oppervlak van de zon te overbruggen.

Het weer lijkt vandaag mee te zitten. Zeker aan het begin van de middag is het onbewolkt in grote delen van Nederland - later op de middag komt vanuit het zuiden van het land bewolking opzetten.

Beeld EuroPlanet

Waar moet ik rekening mee houden als ik ga kijken?

Mercurius is de kleinste planeet van ons zonnestelsel en daarmee ongeveer net zo groot als de maan. Als je er op het planeetoppervlak zou kunnen staan, lijkt de zon er op sommige momenten drie keer zo groot als op aarde, weet de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA.

Het zal dus lastig worden om Mercurius daadwerkelijk te zien. Bij het voorbijtrekken zal de diameter van de zon zo'n 150 maal zo groot lijken als die van planeet. Met het blote oog is het schijfje niet zichtbaar. Een goede verrekijker of telescoop biedt uitkomst.

Maar let op; zoals dat ook met bijvoorbeeld zonsverduisteringen het geval is, moet u absoluut niet recht in de zon kijken, dan kunt u uw ogen blijvend beschadigen. Een zonnefilter op uw verrekijker of telescoop biedt soelaas. Dit is vergelijkbaar met het lasglas of een eclipsbril die bij een zonsverduistering de ogen beschermen. Huis-, tuin- en keukenhulpmiddelen zoals cd's moet u zeker niet gebruiken om de ogen te beschermen; deze bieden geen bescherming.

Meer weten? Bekijk hier hoe u veilig naar de zon tuurt.

Bezoekers van de Space Expo bekijken in 1999 de zonsverduistering. Beeld anp

Hoezo gebeurt dit?

We kunnen Mercurius vandaag bekijken omdat het planeetje in één lijn tussen de aarde en de zon staat. Het is een zeldzame gebeurtenis; het gebeurt maar dertien à veertien keer per eeuw. Dit komt omdat de baan om de zon die Mercurius aflegt zeven graden gekanteld is in vergelijking met die van de aarde. Daardoor zijn er op de ronde die de planeten rond de zon afleggen maar twee posities waar ze op één lijn staan. De aarde komt jaarlijks rond 8 mei of 10 november op die posities, legt de website Vox uit. Als Mercurius daar in dezelfde periode is, is de planeet te zien vanaf de aarde.

Ik kan de overtocht niet zien, wat nu?

Heeft u geen verrekijker of telescoop met zonnefilter of bevindt u zich op de verkeerde plek op aarde? Via verschillende sites is de 7,5 uur durende tocht van Mercurius te bekijken. Zo verzorgt de ESA hier een livestream. De Amerikaanse collega's van de NASA zetten op Facebook een liveshow op poten waarin wetenschappers de vragen van Facebookers beantwoorden. Achteraf vindt u op deze speciale pagina van de NASA ook beeldmateriaal.

Verschillende sterrenwachten in Nederland bieden ook de mogelijkheid om te komen kijken naar het schouwspel, waaronder de Oude Sterrenwacht in Leiden en Sonnenborgh in Utrecht.

Kunt u er geen genoeg van krijgen? Op 11 november 2019 heeft u weer een kans om Mercurius te bekijken. Daarna moet u tot 2032 wachten om de planeet langs de zon te zien scheren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.