Mensen soms nog bij bewustzijn nadat ze zijn doodverklaard - klopt dit wel?
© Colourbox

Mensen soms nog bij bewustzijn nadat ze zijn doodverklaard - klopt dit wel?

Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: 'Mensen soms nog bij bewustzijn na medische doodverklaring'.

Van wie komt die claim?

Er is toch leven na de dood. Een soort van tenminste, afgaande op het nieuws van afgelopen week. 'Mensen soms nog bij bewustzijn na medische doodverklaring', kopte Nu.nl. Bewijs daarvoor zou komen uit interviews met hartstilstandpatiënten die aanvankelijk werden doodverklaard, maar na een succesvolle reanimatie het voorval alsnog overleefden. Liefst 46 procent van de ondervraagden zou herinneringen hebben overgehouden aan de doodverklaring zelf. Fors nieuws, dat Vlaamse media en alternatieve nieuwssites ook oppikten.

Wat meteen opvalt: eigenlijk is dit oud nieuws. De oorspronkelijke interviewstudie, opgetekend door arts-onderzoeker Sam Parnia, verscheen ruim drie jaar terug in het vakblad Resuscitation. Het verhaal is nu weer actueel omdat website Live Science de arts sprak naar aanleiding van de remake van de leven-na-de-dood-bioscoopfilm Flatliners. Parnia's uitspraken kregen plots het stempel 'nieuws' in Britse tabloids, die massaal interviewfragmenten overschreven.

Tekst gaat verder onder de video.

Klopt het?

De bewering blijkt toch een stuk minder spectaculair wanneer we Parnia's studie lezen; overigens de eerste in zijn soort die grondig nagaat of er sprake is van bewustzijn rondom bijna-doodervaringen. Zomaar even een cruciale nuance: geen van de geïnterviewde patiënten is daadwerkelijk doodverklaard geweest. Wel stopte bij al deze mensen het hart minutenlang met kloppen, waarbij ze gereanimeerd moesten worden.

Het zou verrassend zijn als hartstilstandpatiënten ook maar iets herinneren van deze momenten: gewoonlijk zorgt een hartstilstand voor volledig bewustzijnsverlies, omdat de hersenen de nodige bloedtoevoer missen en dus zuurstof. Echte herinneringen waren de vermeende bewustzijnsmomenten van die 46 procent aan ondervraagden dan ook niet te noemen. Ze zagen dieren, zoals leeuwen en tijgers, of familieleden en zonlicht; allemaal zaken die niet tijdens de reanimatie aanwezig waren. De vraag is dan ook, schrijft Parnia zelf, of dit geen zogeheten 'valse herinneringen' of hallucinaties waren: beelden die vlak voor bewustzijnsverlies of tijdens het ontwaken door iemands hoofd schieten.

Bij reanimatie krijgen mensen hartmassage, wat een minimale bloeddoorstroming naar de hersenen op gang brengt

Diederik van Dijk, hoogleraar intensive care-geneeskunde

Uiteindelijk zeiden slechts twee van de ondervraagden zich gebeurtenissen van de reanimatie te herinneren. Eén van die twee personen wist opmerkelijk veel details te beschrijven, en wel op een manier die het ziekenhuispersoneel kon bevestigen. Dat is bijzonder, vindt hoogleraar intensive care-geneeskunde Diederik van Dijk, maar het heeft volgens hem helemaal niets te maken met onverklaarbaar bewustzijn na de dood. 'Bij reanimatie krijgen mensen hartmassage, wat een minimale bloeddoorstroming naar de hersenen op gang brengt om ze in leven te houden', zegt de arts van het Universitair Medisch Centrum Utrecht. 'Bij sommige mensen werkt dat zo goed, dat ze enige tekenen van bewustzijn kunnen ervaren.'

Hoogleraar neurologie Berry Kremer van het Universitair Medisch Centrum Groningen vermoedt eveneens dat een lichte bloedtoevoer activiteit in bepaalde hersengebieden kan losmaken. Dat kan volgens hem ook sommige abstractere bijna-doodervaringen uit de studie verklaren: lichtflitsen, geluiden en andere zintuiglijke flarden.

Eindoordeel

Nee, het is niet bewezen dat mensen nog bewustzijn ervaren tot kort na de dood. Wel is het in zeldzame gevallen mogelijk dat hartmassage gedurende een hartstilstand het brein wakker houdt.