INTERVIEW

'Mensen laten zich niet makkelijk vertellen dat ze gezonder moeten leven'

De inwoners van Den Haag worden de komende jaren eenzamer en ze krijgen meer kans op overgewicht, angst, depressie, diabetes en hartinfarcten. Tot die zorgelijke conclusie komt GGD Haaglanden in een onderzoek. In de andere grote steden is dezelfde trend waarneembaar, zegt Anton Kunst, hoogleraar Sociale Epidemiologie aan het AMC van de Universiteit van Amsterdam.

Hoogleraar Anton Kunst.Beeld UvA / Dirk Gillissen

Kunst, zelf niet betrokken bij de Haagse studie, onderzoekt de wijze waarop leefomstandigheden van invloed zijn op de kansen op het krijgen van ziekten. Ook bestudeert hij in hoeverre die kansen op ziekten ongelijk zijn verdeeld naar de sociaal-economische positie, etniciteit of woonplaats van mensen.

Hoe valt de verwachte toename van ziekten en aandoeningen te beperken?

'Den Haag vergrijst en deze aandoeningen komen juist voor een groot deel op het conto van de vergrijzing. Het feit dat ziekten toenemen als gevolg van vergrijzing, zullen we gewoon moeten accepteren: dat zit er in heel Nederland aan te komen.

'Anderzijds is de bevolkingssamenstelling een belangrijke factor. Zo komt diabetes twee tot vier keer zo vaak voor onder Hindoestanen, Turken en Marokkanen dan onder autochtonen. Die bevolkingsgroepen zijn nu nog vrij jong, maar dat verandert. In de grote steden zie je wel dat minderheidsgroepen meer druk op de zorg gaan leggen. Dat wordt urgenter en daar zullen gemeenten meer oog voor moeten krijgen.'

Er is al veel voorlichting over obesitas en diabetes voor minderheidsgroepen, zoals Hindoestanen. Heeft dat effect?

'De eerste reactie is natuurlijk: we moeten mensen leren gezonder te leven. Maar mensen laten zich dat niet zo gemakkelijk vertellen. Er is al veel onderzoek gedaan naar de vraag hoe je gezondheidsproblemen bij minderheidsgroepen kunt aanpakken.

Helaas blijken de effecten van voorlichting en advies vaak gering te zijn.

'Er is bijvoorbeeld onderzocht wat het effect is van één op één-advies door diëtisten over gezond eten en meer bewegen aan Hindoestanen. Na afloop van de rit bleek het gezondheidsgedrag niet verbeterd: Ze waren er niet beter aan toe dan de controlegroep die geen begeleiding had gekregen. Zodra mensen weer thuis komen, zitten ze in een totaal andere wereld. Dan heeft voorlichting nauwelijks effect.'

Wat helpt wel?

'Je moet daarom niet alleen naar het individu kijken, maar vooral ook de bredere omgeving beïnvloeden; de eet- en leefgewoonten van de bevolking als geheel aanpakken. Bijvoorbeeld zorgen dat de middenstand meer aandacht krijgt voor gezonde producten. Wat steeds duidelijker blijkt, is dat mensen in een achterstandssituatie ongezonder leven. Niet omdat ze onverantwoord zouden zijn, maar omdat ze andere zorgen aan hun hoofd hebben. Als je in een overbevolkt pand zit en je krijgt te horen dat je gezonder moet leven: dat landt natuurlijk niet.'

Gemeenten krijgen nieuwe taken rond zorg en welzijn. Gaat dat een verschil maken?

'De GGD en de gemeenten zijn momenteel veel energie kwijt om die taken van het Rijk over te nemen. Bovendien gaan de decentralisaties gepaard met bezuinigingen. Tegelijk krijgen gemeenten ook de ruimte voor een eigen invulling van de nieuwe taken en dat biedt kansen.

'Mijn aanbeveling is: ga niet naar mensen met alleen de mededeling: ik ga u uitleggen hoe u meer kunt bewegen en gezonder kunt eten. Nee, ga vooral naar ze met de vraag: hoe kan ik helpen uw problemen op te lossen? Je zult moeten investeren in de psychosociale zorg, in een beter leefklimaat. Zorg dat een achterstandswijk niet nog verder aftakelt. Gezondheid hangt direct samen met leefomstandigheden. Juist door dáár in te investeren, investeer je in een gezonde toekomst. Daar moet een gemeente als Den Haag zich bewust van zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden