SGP-leider Van der Staaij leest 'Vloeken als een Hollander', een uitgave van de Bond tegen het Vloeken, tijdens het debat over godslastering in de Tweede Kamer.
SGP-leider Van der Staaij leest 'Vloeken als een Hollander', een uitgave van de Bond tegen het Vloeken, tijdens het debat over godslastering in de Tweede Kamer. © ANP

Mensen die vloeken zijn intelligenter - klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: mensen die schelden zijn intelligenter.

Van wie komt die claim?

Hardop een potje vloeken: plat en onbeschaafd? Nee hoor, juist een teken van intelligentie, meldden verschillende blogs en nieuwssites waaronder Joop.nl en on The Daily Mail onlangs. En niet alleen schelden slimme mensen meer, ook lopen ze vaker naakt door het huis en eten ze graag een pittig ontbijt, zou blijken uit onderzoek. 'Jep, de wetenschap heeft het aangetoond', verzekerde Cosmopolitan.nl.

Het opmerkelijke verband tussen schuttingtaal en slimheid is vaker onderwerp geweest van berichten die - uiteraard voorzien van gepaste schunnigheden - al jaren vrolijk de ronde doen op internet- en sociale media. Tijd om eens te kijken wat er eigenlijk van klopt. Is scheldend en tierend door het leven gaan écht een teken van bovengemiddelde intelligentie?

Klopt het?

Openheid wordt in dit onderzoek 'intellect' genoemd. Veel media vertaalden dat als intelligentie

De bron is een studie naar persoonlijkheid en gedrag in de oktobereditie van wetenschappelijk tijdschrift Personality and Individual Differences. Een kleine 800 mensen vulden een vragenlijst in over 400 typische gedragingen, zoals zingen onder de douche, een schuine mop vertellen of te hard rijden. Die werden gekoppeld aan het 'Big Five'-model, dat vijf algemene persoonlijkheidsfactoren onderscheidt: extraversie, verdraagzaamheid, ordelijkheid, emotionele stabiliteit en openheid voor nieuwe ervaringen.   

De crux zit 'm in die laatste, openheid, dat in het onderzoek - wellicht wat onhandig - 'intellect'  wordt genoemd, wat in de media weer is vertaald als intelligentie. Uit het onderzoek bleek dat de deelnemers die hoog scoorden op intellect ook vaker zeiden te vloeken in het bijzijn van anderen. Maar de persoonlijkheidsfactor intellect, die samenhangt met non-conformisme, creativiteit en rebellie, is iets heel anders dan meetbare intelligentie, oftewel IQ. Dat bevestigt ook hoofdonderzoeker Ben Chapman desgevraagd: 'We hebben intelligentie niet bestudeerd.'

Je kunt geen uitspraken doen over de relatie tussen intelligentie en vloeken op basis van de relatie tussen intellect en vloeken

Reinout de Vries, VU Amsterdam en Universiteit van Twente

Is er dan wel een verband tussen intellect en intelligentie? 'De factor intellect is van de persoonlijkheidskenmerken wel het sterkst gerelateerd aan intelligentie', zegt Reinout de Vries, universitair docent Sociale en Organisatiepsychologie aan de VU en hoogleraar aan de Universiteit van Twente. 'Maar die correlatie is vrij beperkt.' Mensen die hoog scoren op intellect hebben niet per se een hoger IQ, aldus De Vries. 'Je kunt dus geen uitspraken doen over de relatie tussen intelligentie en vloeken op basis van de relatie tussen intellect en vloeken.' Studies die wel bewijs tonen voor de slimme vloeker zijn er naar zijn weten niet.

En zo overtuigend is het verband tussen vloeken en intellect in het onderzoek niet eens, merkt Wim Hofstee, emeritus hoogleraar Psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, op na het bekijken van de statistiek. Vloeken in het bijzijn van anderen staat niet eens in de top tien van de meest typische gedragingen voor intellect. Zaken als 'een kunstwerk gemaakt' en 'een gedicht geschreven', kwamen vaker voor. Net als het naaktlopen dat ook in alle nieuwsberichten werd genoemd.

Timothy Jay bevestigt per mail dat hij nooit een direct verband heeft gevonden tussen IQ en openlijk vloeken

Het is niet voor het eerst dat een studie over vloeken in clickbaitkoppen uit zijn verband werd gerukt. In 2015 ging het 'slimme mensen vloeken meer'-nieuwtje viraal na een studie van taalpsycholoog en 'vloekexpert' Timothy Jay. In zijn onderzoek liet hij proefpersonen in één minuut zoveel mogelijk scheldwoorden opnoemen, nadat ze eerder al zoveel mogelijk dieren en woorden die beginnen met de letters F, A en S hadden opgesomd. Degenen die het beste konden vloeken, waren ook op de andere gebieden welbespraakter. En taalvaardigheid is wél een kenmerk van intelligentie.

Maar veel lelijke woorden kennen, is niet hetzelfde als ze ook veelvuldig gebruiken. Timothy Jay bevestigt per mail dat hij nooit een direct verband heeft gevonden tussen IQ en openlijk vloeken. Dat het zo wel de krantenkoppen haalde noemt hij een 'overinterpretatie of misinterpretatie in veel populaire media van onze studie uit 2015.'

Eindoordeel

Helaas voor wie een goed excuus zocht voor een flinke openbare scheldkanonnade: er is geen bewezen relatie tussen vloeken en intelligentie.