NieuwsPuppygen

Menselijk ‘puppygen’ ontdekt: zachte gelaatstrekken moeten sociaal gedrag bevorderen

Die grote ogen, de ronde schedel, de brede mond en relatief kleine neus: u lijkt wel een baby. Voor het eerst hebben wetenschappers tastbaar bewijs voor de theorie dat onze zachte gelaatstrekken zijn ontstaan om ons er snoeziger uit te laten zien, zodat we socialer op elkaar reageren. 

Babygorilla Afia en haar oppasser in de dierentuin van Bristol.Beeld Getty

Een gen dat mensen zachtaardiger gezichten geeft, blijkt bij de moderne mens anders afgesteld te staan dan bij onze voorvaderen. Het gen is bovendien betrokken bij het Williams-Beurensyndroom, een aangeboren verstandelijke beperking die zich onder meer kenmerkt door een elfjesachtig gezicht  en een opvallend lief en sociaal karakter.

Tot die conclusies komt een internationaal onderzoeksteam onder Italiaanse leiding na bestudering van het dna van moderne mensen en oermensen zoals de Neanderthaler. ‘Simpel gezegd kun je stellen dat het Williams-Beurensyndroom een extreme vorm is van het hebben van een modern menselijk gezicht en modern sociaal gedrag’, stelt hoofdonderzoeker Giuseppe Testa van het Europese Instituut voor Oncologie in Milaan desgevraagd. Twee jaar geleden stelden andere wetenschappers al vast dat honden in feite wolven lijken met het Williams-Beurensyndroom.

Beeld de Volkskrant

Klein gezicht

Hedendaagse mensen hebben opvallend zachtere gelaatstrekken dan onze voorouders: de wenkbrauwen zijn kleiner, de ogen uitgesprokener – en het gezicht is klein, plat en staat wat meer rechtop. Het zijn babyachtige trekjes, betoogde Darwin al anderhalve eeuw geleden, bedoeld om ons aantrekkelijker te maken voor soortgenoten. Dat verstevigt de onderlinge banden en versterkt de groepssamenwerking, nemen biologen aan. In feite hebben mensen zichzelf ‘gedomesticeerd’: we zijn de puppyversie van een holbewoner, zoals de hond een puppyversie is van de wolf.

Maar dat is de buitenkant: aan hard, genetisch bewijs ontbrak het nog. Testa denkt zulk bewijs nu te hebben gevonden, in een gen genaamd BAZ1B, dat ook betrokken is bij het Williamssyndroom. Bij hedendaagse mensen steekt het gen iets anders in elkaar dan bij oermensen, constateert Testa in vakblad Science Advances. Bovendien wijzen experimenten met levende mensencellen die hij opkweekte uit dat het gezicht zich anders zou vormen als je BAZ1B uitschakelt. Bewijs, zo bij elkaar opgeteld, dat ‘het moderne mensengezicht zijn vorm verkreeg als een mild geval van neurocristopathie’, schrijft Testa, verwijzend naar een hele verzameling aangeboren gelaatsaandoeningen.

Neanderthaler (links) en een moderne mens. Goed te zien is hoe ons gezicht kleiner werd en platter, de kaak kleiner en de schedel ronder.Beeld Giuseppe Testa

Spraak

‘Ontzettend cool wat ze hebben gedaan’, reageert desgevraagd evolutiebioloog Rutger Vos (Naturalis). En dan is de uitkomst ook nog ‘buitengewoon fascinerend’, vindt hij: ‘Dat één zo’n gen allemaal van die rare effecten heeft: van het krijgen van een mopsneusje tot de stand van je ogen.’ Bovendien zit de genetische wijziging vlak bij een gen genaamd FOXP2, dat de menselijke spraak beïnvloedt, merkt Vos op. ‘Fascinerend’, vindt hij. ‘Je vraagt je af of dat toeval is.’

Het gen dat ons een babyface gaf, staat met veel in verband: van longontwikkeling tot de vorming van tanden. Dat roept een hele rits nieuwe onderzoeksvragen op, vindt Vos. ‘Moderne mensen hebben bijvoorbeeld ook een ander gebit dan onze voorouders. Je kunt je afvragen of dat hier ook mee te maken heeft.’

Als Williams-Beurenpatiënten inderdaad ‘doorgeschoten’ moderne mensen zijn, kunnen die mogelijk dienen als ingang voor zulke vragen, stelt Testa per e-mail. ‘Het is alsof het Williams-Beurensyndroom en andere genetische aandoeningen die we onderzoeken een prisma zijn waardoor we ons recente evolutionaire verleden kunnen bevragen.’

Lees ook

Dat honden zo lief en sociaal zijn, komt door een dna-fout
Wetenschappers hebben een verrassende verklaring gevonden voor het feit dat honden zo lief en sociaal zijn. De dieren lijden aan ‘de hondenversie van het Williams-Beuren-syndroom bij de mens’, in de woorden van een van de onderzoekers.

Duizenden jaren rondsjokken en toen zag de Homo sapiens plots het licht
Ineens veroverde de moderne mens de wereld, heet het altijd, alsof het licht aanging 40 duizend jaar geleden. Maar afgelopen weken bleek weer dat Homo sapiens toen al millennia rondsjokte door Afrika, met enorm brein en al. Waar wachtten ze op?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden