Mens 'dwingt' chimpansees tot nachtelijke rooftochten

Chimpansees in verstoorde leefgebieden bezoeken soms landbouwakkers om voedsel te verzamelen, ontdekte een Frans-Oegandees onderzoeksteam. Om ongezien maïs te kunnen stelen, trekken de apen er het liefst 's nachts op uit.

Deze videostill woont hoe een chimpansee ervandoor gaat met in zijn bek een maïskolf die hij van een akker heeft 'gestolen'. De apen trekken er 's nachts op uit omdat de landbouw hun leefgebied heeft verstoord. Beeld PLOS media
Deze videostill woont hoe een chimpansee ervandoor gaat met in zijn bek een maïskolf die hij van een akker heeft 'gestolen'. De apen trekken er 's nachts op uit omdat de landbouw hun leefgebied heeft verstoord.Beeld PLOS media

De dieren vertonen dit ongewone gedrag om zich te redden in hun veranderende omstandigheden, schrijven de onderzoekers in Plos One. Het leefgebied van chimpansees wordt namelijk ingeperkt door menselijke activiteiten zoals landbouw, waardoor er minder voedsel beschikbaar is voor de fruit-etende mensapen.

Om te onderzoeken hoe chimpansees reageren op een aangetaste leefomgeving, zetten biologen Sabrina Krief van het natuurhistorisch museum in Parijs en collega's een cameraval neer in een Oegandees bos, grenzend aan een maïsakker, bij een boom die als een brug het bos met de akker verbindt. Gedurende twintig dagen hielden de onderzoekers via de camera de dieren in de gaten.

Tot hun verbazing gingen de chimpansees in groten getale het maïsveld in, inclusief kwetsbaardere dieren als moeders met aan zich vastgeklampte jongen. In de twintig dagen gingen er liefst veertien keer groepjes chimpansees op pad om terug te komen met oogst. Dat deden ze ook 's nachts, in het pikdonker. Tijdens de nachtelijke plunderingen bleven de apen zelfs langer in het veld en waren ze minder angstig en oplettend dan overdag.

Merkwaardig

Dat is merkwaardig, want tot nog toe werden er geen nachtelijke activiteiten van mensapen gesignaleerd, en apensoorten die wel 's nachts actief zijn, zoeken vooral eten bij volle maan. De onderzoekers denken dat het door mensen ingeperkte leefgebied de chimpansees heeft gestimuleerd om zich aan te passen - ze doen er hun voordeel mee dat er menselijke etenswaren voor het grijpen liggen.

Primatoloog Liesbeth Sterck, hoogleraar ecologische determinanten van gedrag aan de Universiteit Utrecht, noemt het bijzonder dat deze chimpansees 's nachts actief zijn. 'Mensapen zijn allemaal dagapen. De ogen zijn er ook niet op gebouwd om in het donker te kunnen zien.'

Toch gingen de bestudeerde chimpansees zelfs bij nieuwe maan het veld in. 'Dan is het echt heel donker', zegt Sterck, 'dus dat is opmerkelijk.' Het is overigens niet duidelijk of de apen dat tijdstip kozen voor extra zekerheid om niet te worden opgemerkt, of omdat de maïs op dat moment rijp was.

Hoe de dieren zo'n nieuwe strategie leren, zegt Sterck, is moeilijk te achterhalen. 'In gevangenschap gaat het aanleren van iets nieuws vrij snel.' Waarschijnlijk kwamen de chimpansees er op grond van ervaring achter dat het 's nachts veiliger is om het veld in te gaan dan overdag. 'Dit gedrag geeft aan hoe flexibel chimpansees zijn', aldus Sterck.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden