Jongen beschermt zijn oren tegen de muziek op het Best Kept Secret Festival in Hilvarenbeek.
Jongen beschermt zijn oren tegen de muziek op het Best Kept Secret Festival in Hilvarenbeek. © Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Meer doden door geluidsoverlast dan verkeersongelukken - klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: elk jaar vallen er zevenhonderd doden door geluidsoverlast.

Van wie komt die claim?

De ernst van geluidshinder wordt te veel genegeerd, schreef Rogier Ormeling onlangs in deze krant. Mensen die gestrest raken van geluidsoverlast, lopen namelijk meer risico op hart- en vaatziekten. Liefst zevenhonderd Nederlanders sterven zo indirect aan de gevolgen daarvan, 'dus meer dan in het verkeer', aldus Ormeling. Ontregelend lawaai is natuurlijk een belangrijke volksgezondheidskwestie, maar is het dodelijker dan het verkeer?

Klopt het?

We hebben het zelf berekend, uit een stuk of zes Europese onderzoeken

Wanneer we om meer informatie vragen, verwijst Ormeling naar een stuk in de Telegraaf uit 2011. Daar zijn ze inderdaad, de zevenhonderd sterfgevallen. Het cijfer blijkt destijds te zijn berekend door de Kennisgroep Geluidsisolatie, een expertisecentrum van de bouw- en installatiebranche. 'Het RIVM hield zich op de vlakte over dit aantal', zegt directeur Lucas Keizer desgevraagd. 'Dus hebben we het zelf berekend, uit een stuk of zes Europese onderzoeken.' Welke onderzoeken dat waren en hoe de berekening in elkaar stak, kan Keizer zes jaar na dato niet meer goed reproduceren.

Een onofficieel cijfer dus: in de diverse rapporten over het onderwerp komt het getal niet terug en ook de geluidshinderexperts van het volksgezondheidsinstituut RIVM zeggen het niet te kennen.

Dat betekent niet dat ze bij het RIVM geen eigen schattingen hebben. De onderzoekers maakten er een voor heel Europa, waarover het instituut een lijvig rapport schreef. In de stedelijke EU-gebieden overlijden volgens die berekening jaarlijks zo'n tienduizend mensen vroegtijdig aan de gevolgen van geluidsstress. Direct terugrekenen naar Nederland kan niet, omdat ieder EU-land verschilt wat betreft geluid en woningbouw. Wanneer we op de redactie zelf aan het rekenen slaan, komt het cijfer grofweg ergens tussen de tientallen en honderden sterfgevallen uit.

Lastig om te zeggen of de oorzaak écht het geluid is of de luchtverontreiniging

Let wel: elke schatting is ingebed in een oerwoud aan aannamen. Het kan een onderschatting zijn, zegt RIVM-onderzoeker Elise van Kempen, omdat geluidsblootstelling op het platteland niet is meegenomen. Maar een overschatting ligt net zo goed op de loer. Mensen die dicht bij een drukke weg wonen, ademen ook vaak slechtere lucht in, wat óók tot meer hartproblemen leidt. 'Het is dan best wel lastig om te zeggen of de oorzaak écht het geluid is of de luchtverontreiniging', zegt Van Kempen. Alleen meer onderzoek kan de echte oorzaak aanwijzen.

Zelfs als zou blijken dat geluidsstress jaarlijks enkele honderden mensen vroegtijdig het leven kost, dan gaat dat nog altijd om toch al kwetsbare mensen bij wie nóg eerder hart- en vaatziekten optreden. 'Het is eerder de druppel die de emmer doet overlopen', zegt Van Kempen. De verzameling aan pakweg 650 dodelijke verkeersongevallen treft elk jaar daarentegen veel jonge, gezonde mensen en ontneemt Nederlanders daarmee veel meer levensjaren. Het verkeer is daarmee waarschijnlijk dodelijker dan lawaai, in tegenstelling tot wat de Telegraaf-berekening stelt.

Conclusie

Een goede schatting voor kortere levensduur door geluidsstress bestaat nog niet. Het verkeer lijkt in elk geval gevaarlijker.

Lees hier alle eerder verschenen afleveringen van de rubriek Klopt dit wel?

Aanvullingen en verbeteringen: In een eerdere versie van dit artikel stond dat het verkeer waarschijnlijk dodelijker is dan lawaai, in tegenstelling tot wat Ormeling stelt. De conclusie kwam echter uit een Telegraaf-artikel.