Tijs Stehmann (links) en Lester du Perron van Dokter Media leggen medisch nieuws langs de meetlat. ‘Er is zoveel medisch nieuws en lang niet altijd klopt wat er staat.’

Interview Tijs Stehmann en Lester du Perron

Medisch nieuws klopt niet altijd. Deze artsen scheiden de zin van de onzin

Tijs Stehmann (links) en Lester du Perron van Dokter Media leggen medisch nieuws langs de meetlat. ‘Er is zoveel medisch nieuws en lang niet altijd klopt wat er staat.’ Beeld Eva Faché

Medisch nieuws in de media klopt lang niet altijd. Op de website Dokter Media scheiden twee artsen sinds vijf jaar de zin van de onzin. ‘Het maakt ons boos als bij patiënten verkeerde verwachtingen ontstaan.’

Tijdens hun coschappen zagen ze patiënten de spreekkamer binnenkomen met de zaterdagbijlage van een krant in de hand. ‘Dit wil ik ook’, zeiden ze dan tegen de dokter tegenover zich, terwijl het ging om een behandeling die slechts bij muizen was getest of een medicijn dat alleen nog maar experimenteel was. Zo begon hun initiatief, vanuit de missie om patiënten te gidsen door dat doolhof van medisch nieuws dat dagelijks in de media opduikt. Nu, vijf jaar na het bedenken van hun website Dokter Media, maken Tijs Stehmann (36), kinderarts in opleiding, en Lester du Perron (34), huisarts en ziekenhuisarts in opleiding, een eerste balans op. Ze merken dat hun werk hard nodig is, vertellen ze in een koffietent in Amsterdam, waar ze allebei wonen en werken. Du Perron heeft een lijst met voorbeelden op papier gezet: ‘Er is zoveel medisch nieuws en lang niet altijd klopt wat er staat. We zien nog altijd dezelfde mechanismen terugkeren.’

Meer dan 250 medische nieuwsberichten legden ze de afgelopen jaren langs de meetlat, kritische recensies van artikelen in de media. Ze kwamen er een tijdlang iedere week mee op de radio, en hun besprekingen zijn sinds kort te lezen op 130 wachtkamerschermen in huisartsenpraktijken, poliklinieken en apotheken. Sinds kort geven ze les aan artsen en geneeskundestudenten. Deze week wordt hun website vernieuwd, doel is om nog meer recensies te plaatsen.

Er wordt al veel nageplozen, zowel de Volkskrant als NRC heeft bijvoorbeeld een factcheckrubriek. Wat voegen jullie toe?

Stehmann: ‘Wij kijken met een medische blik. Ons uitgangspunt is: stel dat jij de patiënt bent, wat heb jij dan aan het onderzoek waarover wordt geschreven? We leggen in begrijpelijke taal uit wat in de oorspronkelijke studie staat en wat patiënten kunnen verwachten. Hoewel we ons richten op patiënten, weten ook steeds meer artsen ons te vinden. Zij moeten vaak in de spreekkamer de vertaalslag maken van wat er in de media verschijnt.’

Vijf jaar geleden pleitten artsen in een enquête van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde voor het opzetten van een soort Postbus 51 voor medisch nieuws, onder de hoede van de overheid. Jullie site lijkt aan die wens tegemoet te komen.

Stehmann: ‘Behalve dan dat wij geen enkele financiering krijgen. We verdienen wat geld met lezingen en met lesgeven en dat stoppen we in de techniek, maar voor al het werk dat wij doen, krijgen we niets.

Du Perron: ‘We schrijven bijna alle reviews zelf. En we werken samen met de collega’s van de Belgische website Gezondheid en Wetenschap, een initiatief dat daar wel door de overheid wordt gefinancierd. Bij die site zijn vier huisartsen in dienst, die elke dag nieuwe stukken schrijven. Soms mogen wij die overnemen.’

Al dat werk en er dan niets mee verdienen, wat drijft jullie?

Du Perron: ‘Wij zijn arts en als we een ongenuanceerd artikel of een veel te sterk aangezet persbericht lezen en we merken dat daardoor bij patiënten verkeerde verwachtingen ontstaan, dan maakt ons dat boos. Zo is het begonnen en dat drijft ons nog steeds.’

Jullie hebben vaak wat aan te merken op artikelen, lees ik.

Du Perron: ‘We snappen dat een wetenschapsredactie anders naar onderwerpen kijkt. Als bijvoorbeeld wordt geëxperimenteerd met een medicijn bij de ziekte van Huntington, kan dat de moeite waard zijn om over te schrijven. Maar wij willen weten wat de patiënt er nu aan heeft, en dan is wat meer nuance vaak toch op zijn plaats.’

Stehmann: ‘Af en toe komen we echt ongenuanceerde artikelen tegen, maar het is lang niet altijd de journalist die fouten maakt. Elk jaar rond Wereld Diabetesdag zien we bijvoorbeeld dezelfde artikelen in de krant staan, die ons vertellen dat een oplossing voor de ziekte aanstaande is. Dat soort verhalen komt vaak uit de koker van diabetesfondsen of -organisaties en we begrijpen best dat zij aandacht willen vragen voor de aandoening, maar de combinatie van een ernstige ziekte en het woord genezing, daar moet je voorzichtig mee zijn.’

Moeten jullie de artsen en wetenschappers niet ook voorlichten? In de persberichten die wij krijgen staan ook nogal eens boude formuleringen.

Du Perron: ‘Daarom geven we ook onderwijs, aan huisartsen in opleiding bijvoorbeeld en aan geneeskundestudenten. We leren ze om wetenschappelijke artikelen te vertalen naar gewoon Nederlands. Het is belangrijk dat artsen dat kunnen. Wij merken dat patiënten vaak hooggespannen verwachtingen hebben van het nieuws in de krant, dan moeten artsen hen bij de hand kunnen nemen. Hoe lees je zo’n onderzoek, hoe reken je uit hoeveel patiënten je moet behandelen om één sterfgeval te voorkomen?’

Stehmann: ‘Maar we zeggen nooit dat het probleem bij de media ligt. Het onderzoek, het persbericht, het artikel in de krant, de kop die erboven staat, het zijn allemaal stapjes in de keten en het kan overal misgaan.’

Komen er weleens reacties op jullie besprekingen? Jullie zijn arts en nemen toch vaak jullie collega’s de maat.

Stehmann: ‘Nee, integendeel. We zijn onlangs benaderd door een wetenschapper die vond dat de media te ongenuanceerd hadden geschreven over haar onderzoek en daarom nu via onze site wil bijdragen aan genuanceerde berichtgeving. Dat vinden we echt een belangrijke stap.

De lessen van vijf jaar doktermedia.nl: een greep uit het nieuws

‘Fysiek zwaar werk verhoogt de kans op vroege dood: het verwarren van een verband en een oorzaak.

Er had moeten staan: mensen die fysiek zwaar werk doen gaan eerder dood, want of hun werk de oorzaak is van de vroege sterfte, is onbekend. Misschien roken ze vaker of bewegen ze weinig.

‘Chocolade beste medicijn tegen hoesten: conclusie vooruitlopend op een publicatie.

Het bericht is gebaseerd op een interview met een enthousiaste hoogleraar in de Britse Daily Mail,  maar of zijn verhaal klopt, is niet te checken.

‘Nieuw wapen tegen dementie: magnesium: een kleine stap die wordt gepresenteerd als een doorbraak.

Patiënten met hoge en lage waarden van magnesium in hun bloed hebben een grotere kans op dementie, maar het verschil tussen de hoge en lage bloeduitslagen is zeer klein.

‘Genezing diabetes binnen handbereik’: ongefundeerde voorspellingen.

Ook het alzheimermedicijn is al een paar keer aangekondigd. Er is nog niets in zicht.

Zeelucht goed tegen kanker’: ongenuanceerde berichtgeving. 

De onderzoekers hadden uit zeelucht stofjes gehaald en er daarvan een paar in een bakje gedaan bij tumorcellen. Soms deelden de kankercellen dan langzamer. Soms sneller.

Van melk ga je eerder dood en je smartphone veroorzaakt nekklachten: Britse onderzoekers ontdekten dat veel overdrijvingen in een nieuwsbericht al in het persbericht staan dat universiteiten naar de media sturen.

We worden bedolven onder de blufwetenschap, signaleert wetenschapsredacteur Maarten Keulemans. Mag het een onsje minder?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden