REPORTAGE

Medicijntesten? 'Risico's zijn er altijd'

Het kost je een paar nachten in het ziekenhuis, en misschien wat blauwe plekken of misselijkheid, maar dan ben je wel een half maandsalaris rijker. Deelnemen aan medicijntesten is op z'n minst een leuke bijverdienste en in het beste geval een goedverdienende parttimebaan. De bijbehorende risico's nemen proefpersonen op de koop toe. Het voorval in Frankrijk lijkt daar vooralsnog weinig aan te veranderen.

Loes Singeling
Peter van der Veeken doet geregeld mee aan medicijnproeven, ook na een gezond proefpersoon is omgekomen tijdens een test in Frankrijk. Beeld Arie Kievit
Peter van der Veeken doet geregeld mee aan medicijnproeven, ook na een gezond proefpersoon is omgekomen tijdens een test in Frankrijk.Beeld Arie Kievit

Sinds zijn achttiende doet Peter van der Veeken (26) jaarlijks mee aan geneeskundeproeven bij PRA Health Sciences in Groningen. Een week lang ligt hij opgesloten in een ziekenhuiskamer, naar buiten mag alleen onder begeleiding. Na afloop krijgt hij zo'n duizend euro mee. Makkelijk verdienen, dat is zijn motivatie. 'Ik heb het niet nodig, maar het is een fijne aanvulling. Ik werk parttime en heb veel tijd over, dus ik kan het goed combineren.'

Van der Veeken is wel eens duizelig geworden en zelfs flauwgevallen, maar dat schrikt hem niet af. Dat in Frankrijk een gezond proefpersoon is overleden verandert daar niets aan. 'Risico's zijn er altijd, maar dat voorval zegt niets over de algemene veiligheid.'

Informatievoorziening

Volgens de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) waren in 2014 36.500 proefpersonen betrokken bij geneesmiddelenonderzoek. In de meeste gevallen is het onderzoekscentrum verplicht een verzekering afsluiten voor de proefpersoon. Daarnaast moet ieder onderzoek goedgekeurd worden door een medisch-ethische toetsingscommissie. Proefpersonen zijn vrijwilligers: ze krijgen geen salaris, maar een vergoeding. Deze ligt volgens onderzoekscentra PRA Health Sciences, het Centre for Human Drug Research en QPS tussen de 100 en 190 euro per dag.

Vóór elke test krijgt Van der Veeken een boekwerk van tientallen pagina's met resultaten van dierproeven, risico's en bijwerkingen. 'Ik ben tevreden over de informatievoorziening, maar ondertussen heb ik zo veel vertrouwen in de aanpak en de regelgeving dat ik me eigenlijk steeds minder inlees. Ik zie wel wat er in me gespoten wordt en wat ik moet slikken.'

Van der Veeken doet mee aan fase 1 medicijnonderzoek. Dat wil zeggen dat het de allereerste keer is dat het medicijn op mensen getest wordt. Ralf Kreuze (40), die als proefpersoon zijn reizigersbestaan bekostigt, kiest daar bewust niet voor. 'Als je bij een latere groep zit kun je de bijwerkingen bij de eerdere vrijwilligers bekijken en aan de hand daarvan beslissen of je mee wilt doen.'

Geen afhakers

Toch ligt ook Kreuze niet wakker van wat er in Frankrijk is gebeurd. Toen onderzoek bij Parexel, een kliniek in Londen, tien jaar geleden zes proefpersonen bijna de das omdeed, verdiende Kreuze ook al zijn geld met geneesmiddelenonderzoek. 'Het heeft me toen niet weerhouden van proeven en dit keer ook niet. Wel heb ik toen nieuwe richtlijnen voor mezelf opgesteld, eisen waaraan een proef moet voldoen voor ik meedoe.' Geen fase 1 onderzoek dus, geen proeven voor een onbekend farmaceutisch bedrijf, geen medicijnen voor ernstige ziekten en niet te veel bijwerkingen.

Vorig jaar heeft Kreuze 11.000 euro verdiend met zes weken werk. De risico's ziet hij als noodzakelijk kwaad dat bij elk werkveld komt kijken. Bovendien vallen die volgens Kreuze erg mee. 'Ik vergelijk het met vliegen. Dat is ongeveer de veiligste vorm van transport, maar schatten mensen de kans dat er iets fout gaat hoog in. En als er een ramp gebeurt is het meteen groot nieuws.'

Ook volgens Link2Trials, een vacaturebank voor proefpersonen waar meer dan 50.000 mensen zijn ingeschreven, zijn de risico's voor veel mensen te klein om niet mee te doen aan proeven. Naar aanleiding van het voorval in Frankrijk zijn geen extra vragen gekomen over de veiligheid. PRA heeft een aantal vragen gekregen, maar wist de proefpersonen gerust te stellen. Er is niemand afgehaakt.

Vorig jaar heeft Ralf Kreuze (40) 11.000 euro verdiend met zes weken werk als proefpersoon. Beeld
Vorig jaar heeft Ralf Kreuze (40) 11.000 euro verdiend met zes weken werk als proefpersoon.Beeld

Geld

Onderzoekscentra zoeken vooral gezonde jonge mannen, omdat de vrouwelijke hormoonspiegel het onderzoek kan beïnvloeden. Proefpersonen worden veelal via internet, studentenbladen en kranten geworven.

Medicijntests zijn tijdrovend en belastingtechnisch is het handig om een laag inkomen te hebben. Zowel PRA als Kreuze en Van der Veeken zien daarom veel jonge, flexibele mensen zoals studenten en freelancers bij geneeskundeonderzoek, maar zeker niet uitsluitend. Volgens Kreuze zijn er sinds de crisis meer werkloze ouderen bijgekomen. Link2Trials denkt dat het bereik onder jongeren groter is door de toegenomen rol van sociale media bij werving, maar ouderen zouden evenveel interesse tonen. Volgens PRA moet flink gerekruteerd worden om onderzoeken vol te krijgen, maar dat geldt voor alle leeftijdscategorieën.

De doelgroep mag gevarieerd zijn, hun motivatie is volgens Kreuze hetzelfde. 'Geld. Er is geen andere reden om zoiets te doen. We zijn geen heiligen die toekomstige mensenlevens willen redden.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden