Matras gaat broeikas te lijf

De verbranding van de één miljoen matrassen die jaarlijks in Nederland worden afgedankt, levert problemen op. Daarom begint in het Noorden een proef met hergebruik ervan....

DE MEESTE mensen worden op een matras geboren, de meesten gaan erop dood, en in de tussentijd brengt iedereen, workaholics daargelaten, er eenderde van zijn tijd op door. Ieder mens verslijt er elke tien jaar één. Stellen incluis, levert dat jaarlijks in Nederland een afvalberg op van één miljoen matrassen. Voor een aantal afgedankte exemplaren is enige verlenging van de levensduur mogelijk doordat ze op zolders, in zomerhuisjes of bij zwervers belanden. Maar vroeg of laat komen de matrassen in de afvaloven terecht.

'Matrassen branden als de hel', zegt ir. Dick Kroon, projectleider product ontwikkeling bij Auping in Deventer. Het klinkt vreemd, maar met die heftige brandbaarheid van de tienduizend ton matrasafval zijn ze niet blij bij de afvalverbranding. Niet alleen omdat er een tekort is aan verbrandingscapaciteit, waardoor veel brandbaar afval noodgedwongen wordt gestort. Ook zit menige afvaloven al aan de tax van zijn calorisch vermogen. Het huisvuil is onder meer door de grote hoeveelheid plastic zo energierijk geworden, dat op sommige plaatsen door de grote hitte de ovenbekleding barst en de roosters in de oven verstopt raken.

Bovendien hebben de matrasfabrikanten nobelere doelen in gedachten met de afgedankte matrassen. In april begint de Stichting MatrassenRecycling Nederland in Groningen en Drenthe een praktijkproef, waarbij gedurende twee jaar de oude matrassen in beide provincies worden ingezameld. Werkvoorzieningsschap Alescon, dat onder meer in kringloopactiviteiten is gespecialiseerd, denkt in Assen dagelijks tweehonderd matrassen te ontmantelen.

De medewerkers sorteren de matrassen, snijden met een stanley-mes de tijk aan flarden en plukken de binnenvering eruit. Wat resteert, is een berg schuim, die al naar gelang de soort matras uit polyether dan wel uit latex bestaat. Samen met onderzoekers van TNO, noordelijke hogescholen en de Rijksuniversiteit Groningen gaan de matrasfabrikanten hergebruiksmogelijkheden onderzoeken.

Een aantal opties is al bekeken. 'Het polyether-schuim kunnen we vervlokken, in elkaar drukken en vervolgens verlijmen', zegt project-adviseur Henk Lohrengel. Dit zogeheten rebonded foam kan dienen als zitting voor stoelen en banken, verpakkingsmateriaal, geluidsisolatie of als ondergrond voor sportvelden. De binnenvering bestaat uit blank staal, waarvoor Hoogovens een goede prijs biedt. De 4,5 procent wol uit de matras kan na wassen worden hergebruikt in de garenindustrie.

'Meerdere afnemers hebben zich gemeld', aldus Lohrengel, die de praktijkproef begeleidt. Op soortgelijke wijze behandelde latex kan opnieuw worden gebruikt in de meubelindustrie. Kroon sluit zelfs niet uit dat dit tweedehandse latex en polyether wordt bewerkt en vervolgens terugkeert in een nieuwe matras.

Een andere mogelijkheid behelst het samendrukken van de matrassenvulling tot kleine brandstofchips, die in energiecentrales kunnen worden ingezet om fossiele brandstoffen als kolen en gas te vervangen. 'Latex heeft een energie-inhoud die overeenkomt met gas; polyether lijkt op steenkool', zegt Kroon. 'Het is commercieel aantrekkelijk en het levert een bijdrage aan de bestrijding van de broeikasgassen doordat je bespaart op kolen en gas.'

De matrasfabrikanten, die vooruit lopen op de tijd dat zij zich vanwege de zogeheten producentenverantwoordelijkheid noodgedwongen moeten bekommeren om hun afgedankte producten, verwachten dat alle 130 detaillisten in Groningen en Drenthe meedoen aan de praktijkproef. 'We willen werken aan een groen imago', zegt Kroon. Hij denkt in dit experiment driekwart van het aantal afdankertjes op te halen.

Lohrengel en Kroon hebben ook gekeken naar eventuele schadelijke milieu-effecten, zoals het transport dat bij de matrasrecycling komt kijken. 'Extra diesel hoeft het niet te kosten', zegt Kroon. 'Vaak brengt een detaillist de matras al aan huis, en kan hij dus gelijk het oude exemplaar meenemen.'

De fabrikanten hebben een ondoorzichtige kunststof hoes vervaardigd die om het oude exemplaar wordt getrokken. De hoes geldt ook als garantie voor gedegen verwerking. De beddenspecialist wordt minimaal één keer per week verlost van de oude matrassen. 'Door dat transport te combineren met andere vrachten als koelkasten, meubels en ander wit- en bruingoed, kan het aantal autobewegingen worden beperkt', zo hebben Kroon en Lohrengel becijferd.

De Groningers en Drenten moeten wel vijftien gulden betalen bij inlevering van hun oude matras. Kroon denkt niet dat dit bedrag op bezwaren zal stuiten. 'De consument heeft er geen omkijken meer naar. En op een uitgave van vijfhonderd gulden of meer die de consument eenmaal per tien jaar doet voor dergelijke duurzame goederen, maakt zo'n bedrag niets uit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden