Matig met vlees is altijd goed

Vegetariërs leven langer en krijgen minder kanker dan vleeseters. Nieuwe studies wijzen daarop. Maar dat wil niet zeggen dat het allemaal aan het vlees ligt, zeggen experts....

Vegetariërs lijken het grootste gelijk van de wereld te hebben. Het eten van veel vlees en vleeswaren, althans van varkens en runderen, is ongezond. Het vergroot de kans op sterfte aan dikke darmkanker, maar ook aan andere vormen van kanker en hart- en vaataandoeningen.

Dat concluderen Amerikaanse onderzoekers. Bovendien blijkt uit twee recente Britse studies dat vegetariërs langer leven. Volgens Wageningse voedingsdeskundigen is er echter veel op de studies af te dingen: ‘Wij zijn dus niet plots vegetariër geworden.’

Je hebt vleeseters en vegetariërs. Bijna 5 procent van de Nederlanders is vegetariër, zegt de Vegetariërsbond. Vegetariërs protesteren tegen misstanden in de intensieve veehouderij met haar dieronvriendelijke stallen en mestroosters. Die veehouderij is bovendien slecht voor het milieu, vindt de bond. Daarnaast is er een toenemend aantal parttime-vegetariërs, die de bond wankelaars noemt: zij eten nog met enige regelmaat vlees.

Gezondheidseffecten spelen nauwelijks een rol bij de keuze om al of niet vlees te eten, omdat eenduidige wetenschappelijke studies ontbreken. Uit een deze week verschenen Amerikaanse megastudie blijkt nu dat vlees eten het sterfterisico verhoogt. Een half miljoen mensen hebben aan de studie meegedaan, mannen en vrouwen van 50 tot 71 jaar. Over een periode van tien jaar zijn hun leef- en voedingsgewoontes met ellenlange vragenlijsten in kaart gebracht.

Onderzoekers van het National Cancer Institute in Rockville, Maryland, zijn vervolgens aan de hand van sterftecijfers uit bevolkingsregisters op zoek gegaan naar verbanden tussen voeding en sterfterisico. Zij deelden mensen aan de hand van de antwoorden in vijf categorieën in, van heel-veel-vleeseters tot heel-weinig-vleeseters, het andere uiterste van het eetspectrum.

Mensen die heel veel rood vlees eten en verwerkte vleeswaren als hotdogs en hamburgers, hebben een hoger sterfterisico – enkele tientallen procenten hoger dan degenen die hier heel weinig van eten, blijkt uit hun artikel in het artsenblad Archives of Internal Medicine. Rood vlees is van varkens, runderen, geiten en schapen.

Het verhoogde sterfterisico geldt niet alleen voor darmkanker, maar ook – en dat is nieuw – voor andere kankertypen en hart- en vaatziekten. Er blijkt een direct verband te bestaan tussen sterfterisico en roodvleesconsumptie, in gelijke mate bij mannen en vrouwen. Wit vlees – van vis en van gevogelte als kip en kalkoen – werkt juist beschermend. Naarmate er meer wit vlees wordt gegeten, daalt het sterfterisico navenant.

IJzerhypothese
‘De meest plausibele verklaring dat rood vlees eten darmkanker in de hand werkt, is de zogeheten ijzerhypothese’, zegt Ellen Kampman, hoogleraar voeding en kanker aan Wageningen Universiteit. In rood vlees zit veel haem, een complexe ijzerverbinding die het zuurstoftransport in het bloed verzorgt. Als er veel vlees wordt gegeten, stijgt de haemconcentratie in de dikke darm, waar cellen worden beschadigd. Dit kan uitmonden in tumorvorming, zegt Kampman.

Is vlees dus ongezond, en is nu het pleit beslecht ten gunste van van vegetarisme? Welnee, zegt de organisatie Productschappen Vee, Vlees en Eieren (PVE). ‘Onze inzichten zijn niet veranderd. Zo wordt er in de Amerikaanse studie geen onderscheid gemaakt naar type vet. Te veel verzadigd vet in vlees en daarmee samenhangende producten is slecht – dat werkt hart- en vaataandoeningen in de hand.

‘Het is zaak een verstandige keus te maken: magere vleessoorten verdienen de voorkeur. In de VS wordt vooral rundvlees gegeten, in Europa vooral varkensvlees. Vet in varkensvlees is relatief meer onverzadigd dan vet in rundvlees.’

Ook voedingshoogleraar Ellen van Kampman – geen vegetariër – denkt niet dat het pleit is beslecht. ‘Een vertaalslag naar de Nederlandse situatie is niet te maken. Zo eten Amerikanen tweemaal zoveel rood vlees als Nederlanders, Dat blijkt uit de studie.

‘In de VS wordt vlees ook anders bereid. Er wordt daar meer gebraden bij hoge temperatuur, en gebarbecued. Dat kan een zwarte korst opleveren met kankerverwekkende stoffen. Amerikaanse vleeseters krijgen vermoedelijk meer kanker omdat ze hun vlees anders bereiden, niet omdat ze vlees eten.’

Kampmans waarneming sluit aan bij een voedingsonderzoek van TNO Voeding van meer dan twintig jaar geleden onder 120 duizend mannen en vrouwen van 55 tot 69 jaar. Daarbij kon geen verband worden aangetoond tussen het eten van rood vlees en kanker – in de Nederlandse situatie dus.

Toch wordt er met het oog op buitenlandse onderzoeken ook in Nederland gewaarschuwd voor het eten van veel rood vlees en het flink roosteren ervan.

Kampman: ‘Het klinkt saai, maar gezond eten heeft alles te maken met matigheid en gevarieerd eten. Voldoende groente en fruit dus. Rood vlees op zijn tijd past daarin, zij het niet te veel. Kip en vis, minstens twee keer per week, ook.’

Ook zonder vlees, gevogelte of vis kan er gezond worden gegeten, meent het Voedingscentrum.‘Het is zaak voldoende ijzer, b-vitamines als B12 en eiwitten binnen te krijgen. Een vegetarisch eetpatroon met voldoende groente, fruit, brood, aardappelen en graanproducten en zuivelproducten biedt alle benodigde voedingsstoffen.’

Een stap verder
Britse kankerepidemiologen van de universiteit van Oxford gaan een stap verder: zij komen met een tweede gezondheidsvoordeel. In het American Journal of Clinical Nutrition van deze week zeggen ze dat het sterfterisico van vegetariërs lager ligt dan bij de gemiddelde bevolking. Zij baseren zich op voedingsenquêtes onder 64 duizend vegetariërs van 20 tot 89 jaar.

Conclusie: een vegetarisch dieet beschermt niet tegen hart- en vaatziekten, wel tegen de meeste kankertypes, maar – opmerkelijk genoeg – niet tegen dikkedarmkanker. De laatste bevinding druist tegen tot nu opgedane kennis in, bevestigt onderzoeksleider Timothy Key – die zich in zijn artikelen afficheert als veganist.

Wat eruit te leren valt, kan Key niet aangegeven. ‘Het is een beschrijvende studie, er is niet gekeken naar een mogelijk mechanisme. Dit is hoe het vegetariërs in dit land vergaat, op dit moment.’

De Vegetariërsbond kan de Britse studies niet goed interpreteren. ‘Er zijn aanwijzingen dat een vegetarisch dieet gezond is’, zegt de bond. ‘Een kleine kans op hart- en vaatziekten is het enige dat wat ons betreft wetenschappelijk gedegen onderbouwd is, al in 2003 met een onderzoek van diezelfde Britse groep uit Oxford.’

Ook de Wageningse onderzoekster Kampman kan niet goed uit de voeten met de Britse bevindingen. ‘Studies naar mogelijke verbanden tussen voedingsgewoontes en chronische aandoeningen als kanker zijn complex; er spelen veel factoren een rol. Vegetariërs roken bijvoorbeeld ook minder, ze drinken minder alcohol, ze zijn magerder, ze drinken meer zuivel, ze bewegen meer, hebben vaak meer geld te besteden, enzovoort. Er speelt niet één factor een rol. Het is een hele levensstijl.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden