Mars-magnetisme is oppervlakkig

Het zwakke magnetisch veld van de planeet Mars wordt niet opgewekt in de kern, maar aan het oppervlak. Dat blijkt uit metingen van de Mars Global Surveyor, die sinds 12 september in een baan om de Rode Planeet beweegt....

De magnetometer van Global Surveyor ontdekte kort na aankomst bij Mars dat de planeet een heel zwak magnetisch veld heeft, ongeveer duizend maal zo zwak als het veld van de aarde.

Nieuwe metingen, die vorige week werden gepresenteerd, laten zien dat er sprake is van restmagnetisme in oppervlaktegesteenten. Er is dus geen sprake van een dynamowerking in de metaalrijke kern van de planeet, zoals bij de aarde het geval is.

Volgens onderzoekers J. Connerney en D. Winterhalter komen er aan het Marsoppervlak tal van magnetische onregelmatigheden (anomalieën) voor. Die zijn ontstaan toen vloeibaar gesteente uit het inwendige lang geleden stolde aan het oppervlak.

Het bestaan van deze anomalieen wijst erop dat Mars in het verleden wel een intrinsiek magnetisch veld gehad moet hebben. Inmiddels is de kern van de planeet niet langer vloeibaar, en treedt er geen dynamo-activiteit meer op.

Wanneer de magnetische anomalieën nauwkeurig gelokaliseerd kunnen worden, is het wellicht mogelijk iets te weten te komen over de geologische geschiedenis van het Marsinwendige.

Griekse piramides

blijken veel ouder

Twee Griekse piramides op het schiereiland Peloponnesos zijn even oud als de Egyptische, veel ouder dan werd gedacht. Onderzoekers uit Edinburgh en Athene zijn tot die ontdekking gekomen na gebruik van een nieuwe techniek om de leeftijd van gebouwen te bepalen, schrijft New Scientist van 4 oktober.

Met de nieuwe techniek, thermoluminescentie, is aan te tonen hoe lang een steen in een muur heeft gezeten. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de hoeveelheid elektronen in de kristallen in het gesteente.

Bij verhitting van de steen komen die elektronen vrij als zichtbaar licht. De intensiteit van dat licht is een maat voor de hoeveelheid vrijkomende elektronen en een indicatie van de tijd die de steen in de muur zat.

Met deze 'kristalklok' zijn stenen bouwwerken rechtstreeks te dateren. Voorheen werden ze gedateerd met behulp van voorwerpen uit de omgeving. Zo schatten onderzoekers op basis van potscherven dat de piramides van de Peloponnesos vierhonderd jaar voor Christus werden gebouwd. Nu blijken ze veel ouder, van respectievelijk 2260 en 2730 jaar voor het begin van de jaartelling.

De nu vastgestelde leeftijd van de oudste piramide spoort met de geschiedschrijving van de Griekse geleerde Pausanias, die leefde in de tweede eeuw na Christus. Pausanias beschreef die piramide als gedenkteken voor de slachtoffers van een oorlog die bijna vierduizend jaar geleden woedde.

Deeltje botst

op eigen geluid

Onderzoekers van het FOM-instituut Amolf in Amsterdam voorspellen een merkwaardig effect in het gedrag van een stofdeeltje in een dunne buis met vloeistof. Zo'n colloïdaal deeltje, met een diameter van hooguit eenduizendste millimeter, blijkt niet onbeperkt door de buis te kunnen bewegen. Sterker, als het te hard beweegt, zal het tot stilstand komen en zelfs terugstuiteren.

Colloïden komen voor in troebele vloeistoffen als melk, verf en bloed. Wanneer zulke deeltjes in een vloeistof rondzweven, worden ze door botsende moleculen voortdurend weggeduwd, waardoor ze kriskras bewegen.

Een bewegend deeltje in een vloeistof wekt een geluidsgolf op, een verdichting van de vloeistof, die zich in een vrije situatie snel in alle richtingen voortplant. In een buis met een doorsnede van maximaal vijfmaal die van het deeltje, blijkt de geluidsgolf echter vast te lopen in de boeggolf voor het deeltje. De druk vóór het deeltje kan daardoor zo hoog oplopen, dat het deeltje tot stilstand komt en in de andere richting beweegt.

Volgens onderzoeker M. Hagen, die binnenkort op simulaties van colloïden promoveert, zou het voorspelde effect ook in een proef kunnen worden waargenomen. Daarvoor moet een groepje colloidale deeltjes worden losgelaten en bekeken met een techniek die de onderlinge afstand van de deeltjes registreert.

Normaal zou die altijd moeten toenemen, maar volgens Hagens model komen ze na verloop van tijd dichter bij elkaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden