Malariamuggen? Men neme een boom

Een extract van de neem-boom is zeer effectief tegen de malariamug. Het is een goed hanteerbaar middel, maar de ziekte wordt er niet mee uitgeroeid....

AL EEUWENLANG zijn de bladeren, zaden en bast van de neem-boom (Azadirachta indica) grondstof voor traditionele medicijnen in Azië en Afrika. De boom wordt beschouwd als dorpsapotheek en is in bijna elk gehucht te vinden. Producten van de neem zijn ontstekingsremmend, koortsverlagend en goed bruikbaar als bestrijdingsmiddel. De westerse industrie gebruikt extracten van de boom voor een biologisch afbreekbaar pesticide dat bescherming biedt tegen een scala aan insecten.

Vreemd genoeg speelt de boom tot dusver geen rol in de bestrijding van malaria, de schadelijkste ziekte die door insecten wordt overgebracht. Jaarlijks eist malaria twee miljoen levens, vooral in Afrika. En dat in gebieden waar het barst van de neem-bomen, die in de strijd tegen de ziekte gebruikt kunnen worden.

Dat concluderen Duitse onderzoekers onder leiding van bestrijdingsdeskundige dr. Jorg Grunewald van de Universiteit van Tübingen. Tussen 1996 en 1998 experimenteerden ze in het West-Afrikaanse Mali met de bestrijding van malariamuggen door middel van een poeder van gemalen neem-zaden. Een goedkoop en simpel product dat ter plaatse kan worden aangemaakt en zonder hulp van buitenaf kan worden toegepast, zeggen ze.

Vandaag presenteert Grunewald op een congres van de Society for Vector Ecology in Wageningen de resultaten van het nog ongepubliceerde onderzoek. Belangrijkste conclusie is, dat in de dorpen waar broedplaatsen van de malariamuskiet met neem-poeder werden aangepakt, er 50 tot 86 procent minder malariamuskieten voorkwamen dan in testdorpen waar dit achterwege werd gelaten.

In de betrokken Mopti-regio overlijdt de helft van de kinderen onder de vijf jaar. Ongeveer 40 procent van die sterfgevallen is te wijten aan malaria, zegt Grunewald. Pas ter plaatse kwam hij op het idee de neem-boom in zijn malaria-onderzoek te betrekken. De aandacht van westerse onderzoekers voor de 'wonderboom', die oorspronkelijk uit India komt en daar al duizenden jaren wordt gebruikt, is volgens hem groeiende.

Onderzoek in het laboratorium wees uit dat neem-extract behoorlijk effectief is tegen de larven van de meest voorkomende malariamug in het gebied. Het middel werkt als groeiregulator: de larven gaan niet direct dood, maar worden niet volwassen en sterven daardoor uiteindelijk toch. Resistentie (een groot probleem bij malariabestrijding) deed zich niet voor. De stof bevat zes à tien componenten die samen een breed spectrum vormen tegen de mug. In het laboratorium stierf 80 procent van de larven.

Een echte doorbraak in de malariabestrijding is het niet, geeft Grunewald toe. De methode is uitsluitend bruikbaar in de droge periode, wanneer het aantal broedplaatsen van de malariamuskiet beperkt is. Rond het testdorp Baricodaga in Mali ging het om zo'n zeventig poelen, plassen en putten, die stuk voor stuk met neem-extract behandeld moesten worden. Het recept daarvoor is eenvoudig: 'In een gat ter grootte van een koe gooi je vijf handen poeder. In een gat ter grootte van een geit twee tot drie handen vol.'

Het aantal malariamuggen in het dorp in de droge tijd kon zo met ruim 80 procent worden teruggebracht. Daardoor kan, verwacht Grunewald, de explosieve groei van de muskietenpopulatie in het natte seizoen worden getemperd. Juist in die natte periode vinden de meeste besmettingen plaats, en dan zijn er zoveel broedplaatsen dat de bestrijdingsmethode met neem-poeder onbruikbaar is. 'Het zal de problemen van malaria dus niet wegnemen, hoogstens verminderen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden