Maan was 'pas geleden' nog vulkanisch actief

De maan is minder dood dan altijd is gedacht. Planeetonderzoekers hebben op zeventig plaatsen, verspreid over het maanoppervlak, lavastromen ontdekt van nog geen vijftig miljoen jaar oud, geologisch gesproken zeer jong. Tot nu toe werd algemeen aangenomen dat het maanvulkanisme ongeveer één miljard jaar geleden uitdoofde. De ontdekking is gisteren gepubliceerd in Nature Geoscience.

Close-up van Ina, een recente lavaformatie op de maan. Onderzoekers hebben nog zeventig van zulke gebiedjes ontdekt. Beeld NASA
Close-up van Ina, een recente lavaformatie op de maan. Onderzoekers hebben nog zeventig van zulke gebiedjes ontdekt.Beeld NASA

De grote donkere vlekken op de maan zijn gestolde lavavlakten die ruim drie miljard jaar geleden ontstonden. Die leeftijd volgt uit tellingen van het aantal grote en kleine inslagkraters: hoe ouder een gebied is, hoe meer kraters er zijn. Sommige andere vulkanische structuren zijn jonger, maar één miljard jaar geleden leek de geologische activiteit van de maan te zijn gedoofd.

Apollo 15-astronauten ontdekten begin jaren zeventig wel een vreemd vulkanisch ogend gebiedje op de maan van zo'n 2 kilometer groot, dat veel jonger oogde. In 2006 werd in Nature al geopperd dat dit gebiedje, Ina geheten, misschien nog vulkanisch actief is, maar niemand wist er goed raad mee.

'Opzienbarend'

Sarah Braden van de Arizona State University in Tempe en haar Amerikaanse en Duitse collega's hebben nu nog zeventig van zulke gebiedjes ontdekt, op foto's die gemaakt zijn door de Amerikaanse maanverkenner Lunar Reconnaissance Orbiter. De meeste zijn niet groter dan een paar honderd meter. Uit nauwkeurige kratertellingen blijkt dat de vulkanische activiteit van Ina 33 miljoen jaar geleden tot rust kwam. Andere, kleinere lavastromen zijn niet ouder dan 18 miljoen jaar.

'Absoluut opzienbarend', aldus maandeskundige Wim van Westrenen van de Vrije Universiteit in Amsterdam. 'In geologische termen is 18- tot 33 miljoen jaar geleden eigenlijk vanmorgen vroeg. We wisten al wel dat er onderin de mantel van de maan ook vandaag de dag nog gesmolten magma ligt, maar nu blijkt dat er ook op ondiepere, koudere niveaus nog magma moet zijn.'

De inwendige warmte van de maan is voornamelijk afkomstig van het radioactief verval van uraan, thorium en kalium. Kennelijk zijn die warmtebronnen nog veel minder gelijkmatig verdeeld dan altijd is aangenomen.

Van Westrenen denkt dat er ook nu nog vulkanisme kan voorkomen op de maan. 'Maar wel heel infrequent, want ze hebben lang moeten zoeken voordat deze lavastromen werden gevonden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden