Maan was ooit het toneel van spetterend lavavuurwerk

Een paar miljard jaar geleden spuwde de maan vuur. De spectaculaire lavafonteinen hadden veel weg van een exploderende fles priklimonade: ze werden veroorzaakt door gasbelletjes. Op de maan was dat echter geen koolzuurgas, maar koolmonoxide. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek, maandag gepubliceerd in Nature Geoscience.

Lavafontein op Hawaï. Beeld Getty Images/Perspectives
Lavafontein op Hawaï.Beeld Getty Images/Perspectives

Dat er niet alleen op aarde, maar lang geleden ook op de maan lavafonteinen waren, werd al ontdekt in de jaren zeventig. Apollo-astronauten vonden maanstenen met bolletjes vulkanisch glas erin - gestolde lavadruppels.

Die ontdekking kwam nogal onverwacht. Lavafonteinen ontstaan onder invloed van lichte gassen en geologen gingen ervan uit dat de maan nauwelijks vluchtige elementen bevat. Die zouden tijdens de hete ontstaansfase in de ruimte zijn verdwenen en de maan heeft onvoldoende zwaartekracht om ze vast te houden.

In de afgelopen jaren zijn in het maangesteente echter toch vluchtige stoffen aangetroffen, waaronder water, zwavel, chloor en fluor. Geologen van Brown University en het Carnegie Institution for Science hebben nu in vulkanisch glas van de maan ook insluitsels gevonden waarin koolstof voorkomt.

Lavavuurwerk

In gesmolten gesteente op flinke diepte onder het maanoppervlak gaat koolstof al in een vroeg stadium over in gasvorm. Koolstofatomen binden zich vervolgens aan zuurstofatomen in het magma, waardoor expanderende belletjes koolmonoxide (CO) ontstaan. Als het magma het oppervlak bereikt, is de druk enorm opgelopen, met een spetterend lavavuurwerk tot gevolg.

Uit modelberekeningen blijkt dat de hoeveelheid koolstof in het maanmagma vrijwel gelijk is aan dat in aards magma, zoals dat bijvoorbeeld bij midoceanische ruggen omhoog welt. Eerder concludeerden de geologen al dat dat ook geldt voor andere vluchtige bestanddelen.

Die bevindingen kloppen met de speculatieve theorie van de Amsterdamse geoloog Wim van Westrenen. Die denkt dat de maan lang geleden is ontstaan uit de gesteentemantel van de aarde; het materiaal zou de ruimte zijn ingeblazen door een kernexplosie in het inwendige van onze planeet.

null Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden