Nieuws Maan Enceladus

Maan Enceladus spuugt levenstekenen uit

‘Enceladus’: het wordt onderhand een naam om te onthouden. Niet alleen blijkt het maantje van Saturnus te beschikken over een oceaan onder het ijs; boven op die zee moet een schuim liggen van organische moleculen die omhoog bubbelen uit de diepte. Dat maakt Enceladus prompt een van de spannendste plekken in het zonnestelsel om te zoeken naar buitenaards leven.

Afbeelding van Saturnus’ maan Enceladus, genomen door ruimtevaartuig Cassini op 28 juni 2009. Beeld AP

Wetenschappers maken dat op uit de analyse van restjes Enceladiaans zeewater, die af en toe als geisers omhoog spuiten uit het ijs. Het water blijkt vol te zitten met restjes van ingewikkelde organische verbindingen, zoals benzeen en pyreen. Een aanwijzing dat de maan behalve over een oerzee ook over actieve vulkanen op de zeebodem en een levendige oceaanchemie beschikt. En dat zijn omstandigheden die kenners gunstig achten voor het ontstaan van leven.

‘We worden, alweer, van onze stoel geblazen door Enceladus’, zegt de Amerikaanse onderzoeker Christopher Glein in een toelichting. ‘Dit soort complexe organische verbindingen die ontsnappen uit een vloeibare oceaan maken de maan het enige lichaam buiten de aarde dat aan alle voorwaarden voldoet voor leven zoals we dat kennen.’

De maan van Saturnus. Beeld NASA

Niet gek voor een ijsmaantje dat tot voor kort werd beschouwd als veel te klein om interessant te zijn – met zijn diameter van 500 kilometer zou Enceladus, als je het op de aarde zou leggen, nog niet eens heel Frankrijk bedekken. Maar naar astronomen aannemen wordt het maantje binnenin vloeibaar gehouden doordat hij wordt gekneed door de zwaartekracht van Saturnus.

Glein en zijn collega’s uit Duitsland en de VS baseren zich op waarnemingen van de ruimtesonde Cassini, die de afgelopen vijftien jaar Saturnus en zijn manen verkende. Op 28 oktober 2015 vloog de sonde dwars door een waterpluim van Enceladus. Later doorkruiste hij bovendien een ring van Saturnus die grotendeels bestaat uit ijsspetters van Enceladus.

Al eerder toonden onderzoekers in die pluimen simpele moleculen aan zoals CO2, waterstof en methaan; nu blijkt dat Cassini onderweg ook kleine beetjes heeft opgeschept van veel zwaardere organische moleculen. Gezien hun gewicht lijken het uit elkaar geslagen brokstukken van ingewikkelde levensmoleculen, met een ruggengraat van ringen koolstofatomen, oordeelt het team in Nature. Die structuur vormt een belangrijke kapstok waarmee het leven complexe reuzenmoleculen bouwt.

IJsdeeltjes die Enceladus omhoog spuwt. Beeld AFP

Het team heeft wel zo’n idee hoe de verbindingen zijn ontstaan. Kennelijk bubbelen er in de kieren in het ijs op Enceladus belletjes gas omhoog, als bij een ontkurkte champagnefles. Aan het oppervlak laten die een dunne laag organisch materiaal achter, waarvan de restanten omhoog spatten, de ruimte in.

‘Goed nieuws’, reageert planeetwetenschapper Hans Huybrighs van het Max Planck Instituut voor Zonnestelselonderzoek in Göttingen. Zelf werkt Huybrighs mee aan een missie om naar die andere ijsmaan, Europa, te gaan. En er is geen reden om die plannen te wijzigen, benadrukt hij: ‘Op Europa bestaat de oceaan naar we aannemen al miljarden jaren, bij Enceladus zijn we minder zeker of de situatie altijd zo is geweest.’

Huybrighs waarschuwt tegen te hoge verwachtingen: ‘Er zijn verschillende processen die deze waarneming kunnen verklaren. Hoe spannend dit soort ontdekkingen ook is, van een smoking gun voor het bestaan van leven zijn we nog ver verwijderd.’

Maan Enceladus spuugt levenstekenen uit. Beeld AP
Drie kraters op planeet Enceladus gezien vanuit ruimteschip Cassini op 14 oktober 2015. Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.