Tijdschrift voor belangwekkende bijzaken Getuigen onder invloed

Maakt een joint een getuige minder betrouwbaar?

Tijdschrift voor Belangwekkende Bijzaken

Beeld ANP

Wie: Rechtspsycholoog Annelies Vredeveldt van de Vrije Universiteit

Specialiteit: Onderzoek naar manieren waarmee de politie zoveel mogelijk betrouwbare informatie kan krijgen van ooggetuigen. Bijvoorbeeld door ooggetuigen niet afzonderlijk, maar samen te interviewen.

Titel: Effects of cannabis on eye witness memory: a field study. Maart 2018

Vrij vertaald: Wat doet een joint met het geheugen van ooggetuigen?

Relatief veel misdrijven doen zich voor in het uitgaanscircuit: mishandelingen, berovingen, vechtpartijen. In datzelfde uitgaanscircuit wordt naar hartenlust geblowd: volgens het Trimbos Instituut gebruikt 30 tot 50 procent van de nachtelijke stappers in Nederland cannabis. Met als gevolg dat de politie regelmatig getuigenverklaringen optekent van mensen die onder invloed zijn. Ofwel van alcohol. Ofwel van wiet.

Wat zijn die verklaringen waard? Iemand met een paar glazen alcohol achter de kiezen herinnert zich minder dan een nuchtere ooggetuige. Dat is bekend. Maar wàt hij nog wel weet, is betrouwbaar. Nou ja: net zo betrouwbaar als de herinnering van een nuchtere getuige. Dat blijkt uit diverse onderzoeken.

Experiment

Naar het effect van wiet op de betrouwbaarheid van getuigenverklaringen is nauwelijks onderzoek gedaan. Deels omdat wiet in veel landen illegaal is, iets wat het onderzoek belemmert. Zo niet in Nederland. De Amsterdamse rechtspsycholoog Annelies Vredeveldt (VU) deed een veldexperiment waarbij 120 bezoekers van vier coffeeshops een video kregen te zien met een geweldsmisdrijf. Ongeveer de helft van de deelnemers had gemiddeld twee jointjes gerookt, de andere helft niets – of liever gezegd: nog niets.

Na de videovertoning werden ze geïnterviewd en kregen ze foto’s te zien van mogelijke daders – een Oslo-confrontatie, zoals dat onder juristen heet. Vredeveldt verwachtte dat de wietgebruikers minder betrouwbare getuigen zouden zijn. Immers, als je mensen na het roken van een paar joints simpele geheugentaakjes laat doen (woordenlijstjes onthouden) presteren ze minder dan wanneer ze niet onder invloed zijn. Haar vermoeden klopte gedeeltelijk. Net als met alcohol vermindert een joint de hoeveelheid herinneringen. De nuchtere deelnemers wisten gemiddeld nog 43 details van het delict; de benevelde deelnemers gemiddeld 38. Over het uiterlijk en de handelingen van de dader kunnen de jointrokers gemiddeld twee details minder ophoesten.

Maar wàt ze zich herinneren is net zo accuraat als wat de nuchtere getuigen rapporteren. Ook het identificeren van de dader, aan de hand van foto’s, doen de benevelde deelnemers niet beter of slechter dan de nuchtere deelnemers.

Overtuiging

‘Dit is bemoedigende informatie’, vindt Vredeveldt. ‘Want het gebeurt regelmatig dat de politie alleen maar benevelde getuigen heeft.’ En dan is het goed om te weten dat het – ook na twee jointjes - nog zinnig is te horen wat die ooggetuige heeft meegekregen van de misdaad. Er zijn overigens geen richtlijnen voor politie en justitie als het gaat om het horen van getuigen die onder invloed zijn of waren tijdens het delict. ‘De politie handelt naar bevind van zaken.’

Als het om de identificatie van de dader gaat, aan de hand van foto’s, geven de getuigenissen van de jointrokers opvallend genoeg meer houvast, dan die van de niet-rokers. ‘Als de blowers de dader correct identificeerden, deden ze dat zeer beslist, overtuigd van hun gelijk. Eenmaal in de rechtbank hebben zulke identificaties, die met grote stelligheid worden gedaan, zeer veel impact.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.