Maak je na je dertigste minder snel vrienden?

Na je 30ste lijken er weinig nieuwe vrienden bij te komen. Wetenschappers bevestigen: de sociale cirkels van dertigplussers zitten vaak 'op slot'. Verslaggever Dennis Rijnvis, bekend met het fenomeen, probeert in koor, kroeg en koffiebar de barrière te doorbreken.

Altijd maar hetzelfde groepje: het werkte prima voor de hitcomedyserie Friends (1994-2004).

De muzikale leider van het Prestige-koor in Leiden gebaart dat het mijn beurt is om te zingen. Ik staar naar de bladmuziek in mijn handen, maar heb geen idee bij welke regel we zijn. Noten lezen kan ik niet en zingen doe ik hooguit onder de douche. Achter me brengen zestig mensen uit volle borst de opening van Nothing Really Matters van Mr. Probz ten gehore in het Leidse Volkshuis. Ik denk aan het advies dat een onderzoeker van de Universiteit van Cambridge me enkele dagen geleden gaf. 'Ga zingen in groepsverband. Dat is een bewezen effectieve manier om nieuwe vriendschappen te sluiten.'

Voorlopig voelt mijn eerste zangbeurt als de perfecte manier om mezelf voor paal te zetten. Ik zal nog eens een wetenschapper om tips vragen om mijn leven te beteren. Aan de andere kant: ik vind het zelf ook tijd om uit mijn comfortzone te stappen. Een paar jaar geleden merkte ik dat mijn vriendenkring enigszins was 'vastgeroest'. Op borrels en verjaardagen nodigde ik voornamelijk dezelfde twintig mensen uit: een vriendengroep waarmee ik ben opgegroeid in Pijnacker, aangevuld met wat studievrienden en een enkele collega. Er kwamen wel nieuwe kennissen in mijn leven, maar weinig echte vrienden. Was het de leeftijd? Had ik te druk gekregen met werk, of werd ik een beetje eenkennig?

'Het klinkt wat cru, maar in de sociale cirkels van dertigers is inderdaad weinig plek voor nieuwe contacten', zegt Robin Dunbar, psycholoog aan de Universiteit van Cambridge. Hij is de ontdekker van de vriendschapslimiet - het maximum aan vrienden dat mensen kunnen onderhouden. Dunbar toonde aan dat de grootte van de hersenschors van primaten nauw samenhangt met de grootte van de groepen waarin ze leven. Zo hebben gorilla's gemiddeld 20 groepsgenoten, terwijl de met een relatief grotere neocortex uitgeruste chimpansees in troepen van 35 individuen door de bomen slingeren.

Biertje?

Dunbar schatte dat mensen gezien hun hersenschors maximaal 148 vrienden en kennissen zouden kunnen onderhouden. Toen hij de sociale netwerken van proefpersonen onder de loep nam, bleek dat getal te kloppen. En niet alleen bij moderne mensen. 'Bij legereenheden in het Romeinse Rijk lag de grens ook rond de 150 soldaten', zegt Dunbar. Opgravingen suggereren volgens hem dat zelfs jager-verzamelaars in groepen van deze grootte leefden. 'Met meer mensen verlies je blijkbaar het overzicht.'

Aangezien ik geen bijzonder grote familie heb, is er best nog plek in mijn sociale cirkel. Moet ik gewoon meer mijn best doen om vrienden te maken? Het is zaterdagavond. Een man die ik tien minuten geleden heb leren kennen, trakteert me op een biertje in de Italiaanse bar Gusto's in Den Haag. Hij stelt zich voor als Andy. 'Normaal begin ik geen praatjes meer met wildvreemden', zegt hij. 'Mensen kijken je raar aan: ze denken dat je iets van hen wilt.'

Vandaag is de situatie anders. Andy is net als ik een bezoeker van een bijeenkomst van Meetup.com, een internetsite waarop gebruikers borrels of uitjes organiseren om mensen met dezelfde interesses te leren kennen. Andy emigreerde enkele jaren geleden met zijn gezin vanuit Engeland naar Nederland. 'Vrienden maken vind ik lastig hier. Het lijkt wel alsof groepen schoolvrienden en jaarclubs heilig zijn en niemand echt zit te wachten op nieuwe contacten.'

35

chimpansees gemiddeld slingeren samen door de bomen

20

groepsgenoten hebben gorilla's gemiddeld

Geen hechte vriendschap

Ergens herken ik zijn probleem. Ik heb vaak genoeg een leuk gesprek met een andere man in een kroeg of op een borrel. Maar iemand daarna meteen uitnodigen voor vriendschapsbevorderende activiteiten als samen sporten of bier drinken, doe ik niet snel. En als ik toch zo vrij ben, komt het tot hooguit één of twee afspraken en niet tot een hechte vriendschap. Ik vraag me af of het bij Andy anders zal zijn. 'Laten we nog eens een biertje doen', zeg ik na een interessant gesprek over nieuwe mensen ontmoeten.

De kans dat hij echt een goede vriend wordt is klein, waarschuwt Dunbar. Het vriendenmaximum van 148 sociale contacten is bedrieglijk. In de menselijke sociale cirkel is weinig plek in het centrum - daar waar je echte vrienden zich bevinden. Dunbar schetst het patroon van een sociaal netwerk aan de hand van rimpelvorming in het water. 'Gooi een steen in een meer en kijk naar de kringen die daar dan omheen ontstaan', zegt hij. 'Dat is hoe je sociale cirkel eruit ziet.'

In de binnenste cirkel zitten je dierbaren: drie tot vijf grootste zielsverwanten. De twee kringen daaromheen worden volgens Dunbar bevolkt door respectievelijk 15 en 30 personen. 'Dat zijn je goede vrienden, mensen die je een keer per week of maand ziet en waarmee je diepere gevoelens deelt.' De mensen in de buitenste lagen zijn meer kennissen met wie je eens per half jaar of nog minder afspreekt.

Vriendschap of seks?

Vriendschap tussen mannen en vrouwen leidt vaak tot misverstanden, en dan vooral bij de mannen. Dat blijkt uit een onderzoek uit 2014 van de Noorse Universiteit voor Wetenschap en Technologie in Oslo. Onderzoekers vroegen aan ruim 300 mannen en vrouwen tussen 18 en 30 jaar of hun vriendschappelijke signalen aan het andere geslacht weleens ten onrechte werden opgevat als seksuele interesse. Bij vrouwen gebeurde dat vaak, gemiddeld 3,5 keer in het afgelopen jaar. De mannen hadden er minder last van, al gebeurde het bij hen ook gemiddeld meer dan 1 keer per jaar.

Gezin, familieleden en jeugdvrienden

Vooral bij dertigers zijn de drie 'inner circles' bezet door het gezin, familieleden en vrienden uit de jeugd. Drukke banen en om aandacht vragende kinderen beperken de tijd voor nieuwe contacten. 'Er is minder beweging in hun netwerken, ze ontmoeten niet meer elk weekend mensen in het café', zegt Dunbar.

De overvolle sociale netwerken maken een vriendenjacht lastig voor volwassenen die naar een andere stad verhuizen, of gewoon nieuwe mensen willen ontmoeten. De oplossing? 'Boor nieuwe netwerken aan bij een sport- of hobbyvereniging', zegt Dunbar. 'Een bijeenkomst als Meetup is een goed begin, maar misschien moet je inventiever zijn.'

Bij het Prestige-koor in Leiden wijst een man naast me op zijn bladmuziek naar de regel waar we gebleven zijn. Ik begin te zingen. Gelukkig word ik overstemd door de andere mannen om me heen. Na afloop van mijn zangbeurt geeft iemand me een schouderklopje, ook al zong ik naar mijn idee vals. Muzikale leider Ton van Diepen verzekert me even later dat een koor een snelkookplan is voor vriendschappen. 'Deze groep in Leiden is net opgericht, maar in Hoorn zijn we langer bezig. Daar ontstonden binnen no time Whatsapp-groepjes van mensen die samen op high tea gingen.' Zelf heeft hij zijn beste vriend overgehouden aan een koor.

Geen toeval, denkt Robin Dunbar. 'Uit mijn onderzoeken blijkt dat mensen in een koor sneller vriendschappelijke gevoelens voor elkaar krijgen dan bij andere verenigingen.' Hij vermoedt dat zingen al vroeg in de evolutie is ontstaan om grote groepen mensen bijeen te houden. 'Zingen is voor mensen mogelijk net zoiets als vlooien bij apen, je versterkt de onderlinge band.'

Toch is vriendschappen forceren met wetenschappelijke trucs niet per se nodig. Socioloog Gerald Mollenhorst van de Universiteit van Utrecht predikt vooral geduld. Hij bracht samen met collega's de netwerken van 1.007 proefpersonen tussen de 18 en 65 jaar in kaart. Zeven jaar later deed hij dat opnieuw. En wat bleek? Gemiddeld de helft van hun vriendenkring was vervangen door nieuwe contacten, zonder dat ze daar iets speciaals voor deden.

De vriendschapsbarrière bij dertigers is volgens Mollenhorst dan ook deels een illusie. 'Er komen echt wel langzaam nieuwe vrienden bij, alleen heb je bij hen niet meteen hetzelfde gevoel als bij de mensen die je kent uit je middelbare school en studententijd en die je destijds elke dag zag.'

Tienerjaren

Blijf ik ook hangen in vriendschappen uit het verleden? 'Goed mogelijk', zegt Jaap Murre, psycholoog aan de UvA. Een kronkel in het menselijk geheugen zorgt er namelijk voor dat iedereen zijn tienerjaren als een ijkpunt blijft gebruiken. 'Dingen die je in deze levensfase hebt beleefd, komen op de één of andere manier sneller weer bovendrijven.' Dat effect wordt in de psychologie de reminiscence bump genoemd, vrij vertaald herinneringenbobbel. 'Wanneer je proefpersonen de opdracht geeft om zo veel mogelijk willekeurige herinneringen op te schrijven, komt een buitenproportioneel grote berg van die momenten uit hun tienerjaren', zegt Murre.

Misschien komt het door de eerste zoen, het eerste baantje en de andere vormende ervaringen die we in de puberteit hebben. Maar volgens Murre kan die theorie niet alles verklaren. 'Mensen herinneren zich ook bijzonder veel futiele dingen uit deze levensfase, bijvoorbeeld zomaar een moment dat ze in de tuin aan het voetballen waren.' Aannemelijker is dan ook dat tienerherinneringen sterker zijn, omdat het menselijk brein in je puberteit zijn piek bereikt qua efficiëntie. 'Je visuele en auditieve geheugen functioneren rond je 16de jaar op het toppunt.'

De grote berg herinneringen uit de tienerjaren heeft ook invloed op keuzen die we maken. Bij een onderzoek vroeg Murre via internet aan duizenden proefpersonen wat hun favoriete boek, muziek en film was. Het was alsof de puber weer in hen boven kwam. Het overgrote merendeel koos voor werken die ze tussen hun 15ste en 20ste tot zich hadden genomen. 'Het is daarom heel aannemelijk dat je vriendschappen uit deze tijd ook wat romantiseert.'

148

vrienden en kennissen zouden mensen maximaal kunnen onderhouden

Langer de tijd

Je nieuwe vrienden afzetten tegen je oude schoolkameraden is dus oneerlijk. 'Aan de vriendschappen uit je jeugd heb je intensere herinneringen dan aan de nieuwe mensen, al helemaal omdat je die ook korter kent.' Volgens Murre is het geen gek idee om daar rekening mee te houden. 'Geef nieuwe kennissen langer de tijd. Een vriendschap opbouwen is een lang proces.'

De geleidelijke weg heeft mij uiteindelijk de meeste nieuwe contacten opgeleverd. Sinds ik me een paar jaar geleden realiseerde dat mijn vriendenkring wat op slot zat, ging ik vaker naar maandelijkse borrels van tekstschijvers en journalisten. Ik sloot me via een collega ook aan bij een gezelschap voetballers dat elke maandagavond een balletje trapt op het strand in Scheveningen. En in de plaatselijke Coffee Company waar ik regelmatig werk, knoopte ik gesprekjes aan met bezoekers die ik herkende van eerdere keren. Langzamerhand eindigen dat soort steeds terugkerende contacten steeds vaker bij een glas bier in de kroeg, zonder dat ik daar bewust op aanstuurde.

Lachen voor vriendschap

De lach is een van de sterkste wapens voor het veroveren van een plekje in iemands vriendenkring. Dat suggereert een geldverdelings-experiment van de Nederlandse psycholoog Mark van der Werf van de VU in Amsterdam. Hij liet bij een experiment proefpersonen een fictieve geldbeloning delen met een vriend of met een onbekende partner die hen werd toegewezen. Als het om een van hun vrienden ging, waren de deelnemers vanzelfsprekend guller dan bij vreemden. Totdat ze van tevoren een comedyfilmpje moesten kijken met een onbekende partner. Na een paar gezamenlijke lachbuien bleken de proefpersonen de vreemde net zo veel geld te schenken als hun vrienden.

'Bekend maakt bemind'

In de wetenschap wordt dat ook wel het 'bekend maakt bemind'-effect genoemd. Het meest bizarre bewijs voor dit fenomeen werd in 1968 geleverd door psycholoog Robert Zajonc. Hij observeerde hoe studenten op Oregon State University elke week bezoek kregen van een man die in een zwarte vuilniszak was gehuld. Alleen zijn voeten staken eronderuit. De studenten reageerden eerst afwijzend op hem. Maar na een paar maanden begonnen ze de 'lopende vuilniszak' vriendelijker te benaderen. Ze beschermden hem zelfs tegen opdringerige cameraploegen die het experiment kwamen filmen. Als we iemand regelmatig zien, gaat vriendschap sluiten dus bijna vanzelf.

Toen ik onlangs mijn 35ste verjaardag vierde bestond zeker de helft van de aanwezigen niet meer uit mijn vertrouwde vriendengroep, maar uit mensen die ik in de afgelopen vijf jaar vaak tegenkwam bij borrels, in koffietentjes en bij voetbalpartijtjes. Meetup-bezoeker Andy stond ook op de gastenlijst. In de week dat ik jarig was, mailde hij me namelijk toevallig. Of ik zin had in een biertje op zaterdag, de dag dat ik mijn verjaardag vierde. Ik nodigde hem uit naar de kroeg te komen waar ik het feestje gaf, maar hij kwam niet opdagen. Misschien moeten we eerst onze band versterken in een karaokebar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden