Luchtvervuiling komt minder vaak door verkeer, maar vaker door inkt, verf en cosmetica

Luchtvervuiling door het verkeer neemt af, maar het aandeel schadelijke stoffen uit andere bronnen neemt toe. Beperkende maatregelen nemen is lastig. 'Er zijn duizend tot tweeduizend bronnen die hieraan bijdragen.'

Gebruik van verf op waterbasis binnenshuis beperkt de hoeveelheid vluchtige schadelijke stoffen. Beeld Hollandse Hoogte/Tom van Limpt

Vluchtige organische stoffen (VOS) afkomstig van producten als verf, printerinkt, lijm, schoonmaakmiddelen en cosmetica worden een steeds belangrijkere bron van luchtvervuiling. Doordat de uitstoot door het verkeer van deze stoffen de afgelopen jaren sterk is gedaald, wordt het aandeel VOS afkomstig van dit type producten steeds groter, blijkt uit een studie die afgelopen week in Science verscheen. Om de lucht verder schoon te krijgen, zouden ook deze bronnen aangepakt moeten worden. Dat is een behoorlijke uitdaging.

Een probleem is dat het er zo veel zijn, zegt Guus Velders, wetenschappelijk onderzoeker luchtkwaliteit en klimaatverandering bij het RIVM. 'De verkeersemissies zijn de laatste decennia fors verminderd door katalysatoren en roetfilters, maar andere bronnen zijn zeer divers.'

Fijnstof

Volgens Velders moet niet alleen worden gedacht aan huishoudelijke producten, maar komen vluchtige organische stoffen ook uit bijvoorbeeld het schuim in matrassen of van coatings op metaalconstructies. 'En een deel ervan heeft daarnaast een natuurlijke oorsprong, zoals in naaldbossen. Als je daar zegt: wat ruikt het lekker, dan ruik je in feite vluchtige organische stoffen.'

Een deel van deze stoffen gaat chemische reacties aan met andere stoffen in de atmosfeer en vormt zo fijnstof. De hoeveelheid fijnstof die gerelateerd is aan VOS is overigens beperkt, zegt Velders, 10 tot 20 procent van het totaal. Een groter aandeel komt van bijvoorbeeld stikstofoxiden, die voornamelijk door dieselverkeer worden uitgestoten, plus roet van diesels en houtverbranding.

Prettig is dat Nederland de Europese normen voor luchtkwaliteit inmiddels op veel onderdelen haalt. 'De overheid heeft gezegd dat ze de luchtkwaliteit verder wil verbeteren. Dan moeten we, behalve bijvoorbeeld naar de uitstoot van ammoniak door de landbouwsector, ook gaan kijken naar vluchtige organische stoffen die niet van het verkeer komen', zegt Velders.

Schoner verkeer

Op zomerse, windstille dagen kunnen VOS een reactie aangaan met stikstofoxiden, wat ozon vormt in de troposfeer, ook wel zomersmog genoemd. Smog kan hoofdpijn en irritatie aan neus en luchtwegen veroorzaken.

De hoeveelheid VOS is de afgelopen jaren gedaald; schoner verkeer heeft daaraan de grootste bijdrage geleverd. 'Vroeger was 70 tot 80 procent van deze stoffen in de buitenlucht afkomstig van het verkeer', zegt milieuwetenschapper Ad Ragas van de Radboud Universiteit. 'Dankzij maatregelen om uitlaatgassen schoner te krijgen, is dat nu een stuk minder.' Lastig is, zeggen Ragas en Velders, dat de bronnen van VOS divers zijn en dat niet alle stoffen dezelfde reacties aangaan. Een totaalaanpak als bij het verkeer is hierdoor lastiger te realiseren, aldus Velders.

Binnenklimaat

Vluchtige stoffen zijn overigens vooral binnenshuis een probleem, zegt Ragas. 'Er zijn al producten aangepakt. Binnenshuis mag bijvoorbeeld alleen nog verf op waterbasis worden gebruikt.' Daarmee is een belangrijke bron weggenomen, maar er zijn andere voor in de plaats gekomen. 'Zoals luchtverfrissers. Die werden vroeger veel minder gebruikt.' Hoewel ze prettig ruiken, leiden de vluchtige stoffen in de luchtverfrissers ertoe dat het binnenklimaat verslechtert. En deze stoffen lekken uiteindelijk uit huis weg naar de buitenlucht.

Ook de Amerikaanse studie signaleert dat de aanpak van vluchtige stoffen problematisch is, omdat het om zo veel varianten gaat. Bij elkaar leiden deze tot een 'substantiële hoeveelheid emissies' in de buitenlucht, terwijl door hun grote verscheidenheid de totale uitstoot lastig te verminderen is, schrijven de onderzoekers.

Nederlandse wetenschappers zien dat ook. 'Er zijn zomaar duizend tot tweeduizend bronnen die bijdragen aan de uitstoot van VOS', zegt Ragas. Eerst moet worden bepaald welke stoffen in welke producten zitten, wat hun schadelijkheid is, en vervolgens moet er een alternatief komen. 'Dat moet je allemaal ontrafelen.'

De belangrijkste vluchtige stoffen

Formaldehyde
Formaldehyde komt onder meer uit spaanplaat, dat in bijna elk huis wordt gebruikt. Het veroorzaakt irritatie aan de slijmvliezen en kan astmatische klachten versterken.

Terpenen
Stoffen met een bloemachtige geur, veel gebruikt in luchtverfrissers, schoonmaakmiddelen en meubelwas. Irriterend. Terpenen kunnen reageren met ozon en daardoor zeer kleine deeltjes vormen. Over de gezondheidseffecten is nog niet veel bekend.

Vlamvertragers en weekmakers
Deze semi-vluchtige stoffen kunnen zich hechten aan huisstof en via inademing mogelijk leiden tot een verhoogde kans op astma en allergieën.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden