Zorgverzekering Astmacentrum Davos

Longartsen proberen astmacentrum in Davos in zorgverzekering te houden

Tuberculose-patiënten en hun verpleegsters genieten van de frisse lucht en het uitzicht in het sanatorium in Davos, in 1950. Beeld Henk Blansjaar/ Spaarnestad

Met een langverwacht en omstreden besluit heeft het Zorginstituut de behandeling van patiënten met ernstige astma in het beroemde centrum in Davos per direct uit de basisverzekering gezet. Longartsen zijn verbijsterd. ‘Dit is kafka.’

Longarts David Prins ziet ze vaak genoeg, patiënten die zijn astmacentrum binnenkomen en vrijwel onmiddellijk ervaren: hier kan ik weer zelfstandig ademen. ‘En na een paar weken kunnen ze vrijuit doorademen, iets wat ze al jaren niet meer hebben ervaren.’ Erik van de Weerd, een 56-jarige Utrechtenaar is een van hen: ‘In Nederland heb ik het altijd benauwd, voor mij is het van levensbelang hier te kunnen herstellen.’

Het is vooral wat er níet in de lucht zit dat hem helpt: geen pollen, geen schimmels, geen fijnstof, geen huisstofmijt. Dat gebrek aan longirriterende prikkels trekt al 120 jaar mensen met ernstige ademhalingsklachten naar het Nederlandse astmacentrum in het Zwitserse Davos, op 1560 meter hoogte.

De vraag is: hoe lang nog? De toekomst van de beroemde zorginstelling, een begrip onder longpatiënten, is plots in het gedrang. Onlangs stelde het Zorginstituut dat behandeling van zware astma in het Zwitserse hooggebergte geen aantoonbare meerwaarde heeft ten opzichte van behandeling in revalidatie-oorden in het Nederlandse laagland, en daarmee – per direct – niet langer is opgenomen in het basispakket van de zorgverzekering.

Het is een besluit dat longartsen en patiënten verbijstert. Dinsdag bieden zij de Tweede Kamer een in haast opgestelde petitie met ruim vijfduizend handtekeningen aan om de beslissing aan te vechten.

Hooggebergte als medicijn

‘Het is kafka’, zegt Hans in ’t Veen, longarts in Rotterdam bij het Franciscus en Vlietland Ziekenhuis, een expertisecentrum voor zware astma. Hij treedt op als woordvoerder ‘van een grote groep bezorgde longartsen’. ‘Patiënten wordt een kans op een nieuw leven ontnomen.’ Aan de kosten kan het volgens de longarts niet liggen. ‘Voor alle patiënten samen kost het slechts 450 duizend euro extra.’

Al in 2014 besloten longartsen en het Zorginstituut gezamenlijk dat het voor verreweg de meeste astma-patiënten geen zin heeft om naar Zwitserland af te reizen. De zorg in Nederland is sterk verbeterd, nieuwe medicijnen zijn effectiever, revalidatietechnieken maken voor bijna alle patiënten het leven draaglijk. Maar er is een groep – van ongeveer 100 ernstig zieke patiënten per jaar – van wie de astma in Nederland, ondanks alle mogelijke zorg, niet te temmen is.

Juist voor hen zouden de bergen van Davos een uitkomst zijn. ‘Het hooggebergte is dan het medicijn’, zegt longarts Prins. De afgelopen vijf jaar liep een studie om dat vermoeden wetenschappelijk te verankeren. Maar over de waarde van de resultaten van die studie verschillen de longartsen en het Zorginstituut radicaal van mening.

‘Op alle klinische uitkomstmaten blijkt dat patiënten in Zwitserland echt verbeteren ten opzichte van dezelfde behandeling in Nederland’, zegt longarts In ’t Veen. ‘Betere kwaliteit van leven, minder chronisch medicijngebruik, minder longaanvallen, minder ziekenhuisopnames, en dat effect houdt gemiddeld langer dan een jaar aan na terugkeer in Nederland.’

Het Nederlands Astmacentrum in Davos () Beeld Still Youtube NAD

Tekortkomingen

Het probleem is dat de nog niet gepubliceerde studie niet de hardste vorm van wetenschappelijk bewijs kon leveren. Patiënten wisten natuurlijk of zij in Davos of in Nederland werden behandeld, en alleen al die wetenschap zou hun ervaren gezondheid kunnen kleuren. En praktisch gezien bleek het niet mogelijk een studie op te zetten waarbij patiënten willekeurig werden ingedeeld in wel of niet een hoogtebehandeling: sommige patiënten wilden juist heel graag naar Davos, anderen bleven liever thuis. Dat had waarschijnlijk ook invloed op het verschil in resultaat.

‘Natuurlijk zijn dat tekortkomingen’, zegt Michael Rutgers, voorzitter van het Longfonds, ‘maar die hebben we van tevoren met het Zorginstituut besproken. Bovendien is er een bak wetenschappelijk opgeleide longartsen die de resultaten desondanks overtuigend vindt.’

Maar de wetenschappelijke adviesraad van het Zorginstituut, een groep van twintig hoogleraren, artsen en wetenschappers, besloot na twee urenlange vergaderingen: deze studie is te zwak om te kunnen concluderen dat een verblijf in Davos een sterker effect heeft dan een verblijf in een Nederlands revalidatiecentrum.

Grootste struikelpunt: de groepen patiënten die zijn onderzocht verschilden zo van elkaar dat een wetenschappelijk houdbare conclusie trekken uit de onderzoeksresultaten niet mogelijk is. ‘De patiëntengroepen’, zo schrijft het Instituut in een brief aan de minister, ‘verschilden in leeftijd, aantal rokers, kwaliteit van leven en astmacontrole. Bij zulke grote verschillen vóór de start van de behandeling, is bij verschil in resultaat moeilijk vast te stellen of dat door de behandeling komt, of door verschillen die er al waren.’

Peter van Hal is ook longarts, op Goeree-Overflakkee, en adviseert daarnaast het Zorginstituut één dag per week. Hij oordeelt hard over het onderzoek. ‘Een observationele studie was de slechts mogelijke keuze. Ik snap ook niet goed waarom het bij het verloop van de studie wetenschappelijk zo mis heeft kunnen gaan. Elke wetenschapper zal het met me eens zijn dat we op basis van deze studie niet kunnen concluderen dat een behandeling in Davos beter is dan een laaglandbehandeling.’

Maar, geeft ook hij toe, hij kan uit de studie ook niet concluderen dat een behandeling in Davos per definitie níet effectiever is.

Vakantieoord

In ’t Veen snapt ondertussen zo weinig van de beslissing (de longartsen zelf houden ook in hun nieuwe medische richtlijn Davos gewoon overeind als zinnige behandeloptie) dat hij vermoedt dat er andere krachten aan het werk zijn. ‘Dit is meer een politieke dan een medische beslissing. Er zijn mensen die van Davos af willen. Bij onder andere verzekeraars leeft het beeld dat Davos een vakantieoord is. Maar geloof me, je wilt daar echt niet hoeven zijn.’

Patiënt Van de Weerd is er meermaals geweest. ‘Het is hard werken. Je volgt daar fulltime een behandelprogramma.’ Het doet hem pijn dat zijn laatste toevluchtsoord dreigt te verdwijnen. ‘Mijn longen vinden dit niet leuk.’

Meer over astma en schone lucht

De Rotterdamse astma-patiënt Christien van den Berg ontvluchtte Nederland en begon een zoektocht door Europa naar de perfecte lucht voor haar longen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden