Column Ionica Smeets

Lofzang van Ionica Smeets op ‘de Lorentz formule’

Op een zondagmiddag zat ik met mijn zoon en pakweg achttien onbekenden in een nagebouwd laboratorium, waar we luisterden naar het levensverhaal van natuurkundige Hendrik Lorentz. We bezochten De Lorentz Formule in het Haarlemse Teylers Museum, omdat ik had gehoord dat daar iets nieuws gebeurde: acteurs nemen een groepje bezoekers mee door het leven van een wetenschapper in een theatrale tour.

Die tour begon dus in een laboratorium. Twee acteurs speelden assistenten van Lorentz die zijn leven doornemen: ze vertelden over zijn jeugd, het begin van zijn loopbaan en ze demonstreerden met een magneet en een batterij het eenvoudige principe van een elektromotor. We zaten daarbij aan houten labtafels met allerlei knopjes. Het voelde als een heel toffe escape room, al siste mijn zoon in mijn oor dat ik overal vanaf moest blijven.

Vanuit het laboratorium liepen we naar de nagebouwde werkkamer van Hendrik Lorentz. Daar prijkte de beroemde foto van de Solvay-conferentie, met Lorentz tussen Marie Curie en Albert Einstein. We kregen een puike uitleg over hoe in 1919 tijdens de zonsverduistering de relativiteitstheorie experimenteel werd bevestigd  – en welke cruciale rol Lorentz hierbij speelde. Ook leerden we hoe Lorentz vervolgens zijn glansrijke internationale carrière inruilde voor dienstbaar rekenen aan de drooglegging van de Zuiderzee. Dankzij hem zit er een knik in de Afsluitdijk, omdat hij berekende dat op die manier het water het beste weg kon stromen. Wat nog steeds vrij aardig lijkt te werken.

Aan het einde van de tour kwamen we in een ruimte waar een werkende kopie stond van de elektriseermachine die ik al zo vaak had zien staan in Teylers Museum. Nu ging hij aan en zagen we de vonken ervan afspatten. Daar stonden we met zijn twintigen – het voelde alsof we een cadeau kregen.

Eerder die week had ik bij een bijeenkomst over wetenschapscommunicatie nog gehoord hoe moeilijk het bleek om deze elektriseermachine aan de praat te krijgen. Toen kwam er ook kritiek op de Lorentz-formule: het concept is namelijk niet schaalbaar. De opzet werkt alleen met kleine groepjes van twintig mensen.

Maar ik vraag me af of de impact uiteindelijk niet juist groter is door die persoonlijke opzet. Je bereikt twintig mensen heel intensief en maakt zo veel meer indruk dan met een lezing voor een volle zaal. Mijn zoon is bijvoorbeeld zo enthousiast geworden dat hij zijn spreekbeurt gaat houden over Lorentz en ik ga snel een van zijn biografieën lezen omdat ik ook meer wil weten over deze man.

Het is misschien wel als het legendarische eerste album van The Velvet Underground, waarvan gezegd werd dat niet veel mensen het kochten – maar dat iedereen die het kocht zelf een band begon. Och, stel je toch eens voor, dat iedereen die de Lorentz-formule bezoekt een klein beetje wordt zoals Hendrik Lorentz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden