Levensgeluk zit (deels) in de genen

Interview Meike Bartels Aan iedere menselijke kwaliteit zit een erfelijke component. Dus ook aan geluk. Wie weet helpt deze kennis ooit depressies voorkomen.

Februari 2013, tweelingendag in Arnhem. Tweelingen spelen grote een rol in het onderzoek naar geluk. Beeld null
Februari 2013, tweelingendag in Arnhem. Tweelingen spelen grote een rol in het onderzoek naar geluk.

Kom bij Meike Bartels, biologisch psycholoog aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, niet aan met de aloude discussie over nature versus nurture, de vraag of opvoeding de mens maakt, of de natuur. 'Het is beide, altijd. In de kwarteeuw dat we aan de VU tweelingonderzoek doen hebben we letterlijk niet één menselijke eigenschap gezien waar geen erfelijke component in zit', zegt ze stellig.

Bartels (1973) is maandag een van de gasten in het KennisCafé in De Balie in Amsterdam, waar het gaat over de maakbaarheid van ons geluk. In haar onderzoek draait het om de vraag in hoeverre geluk aangeboren is. Meer dan we geneigd zijn te denken, is haar stelling. 'De volledige maakbaarheid van geluk is een illusie.'

Het klinkt zo duidelijk: geluk. Maar hoe meet je zoiets?

'Door te vragen, letterlijk. Hoe gelukkig ben je? Is je leven zoals je wilt? Zou je het zo nog eens overdoen? Allemaal zelfrapportage met standaardlijsten, ja. Vergeet niet dat dit net zo goed geldt voor wat we weten over depressies, voeding, relaties.'

U bent geïnteresseerd in de erfelijkheid van geluk. Waarom?

'Veel psychologie gaat over de noodgevallen, de problemen. Dat is niet onlogisch en terecht, maar in feite is dat het uiteinde van een heel spectrum. Waar het om gaat is te begrijpen waarom de een zijn leven een 3 geeft en de ander een 8. En of dat ook 5 en 9 zou kunnen worden.'

Hoe onderzoek je zoiets?

'Om te beginnen via families. Lijken verwanten meer op elkaar dan vreemden als het om geluk gaat? Dat is absoluut het geval, alleen is dan de vraag waar het in zit: het sociale verband of in de genetische verwantschap.'

Voor dat laatste is het tweelingonderzoek van de VU cruciaal?

'Wat je doet is de verschillen in levensgeluk tussen eeneiige tweelingen, die genetisch identiek zijn, vergelijken met die tussen tweeeiige tweelingen. Tweeeiige tweelingen zijn genetisch gemiddeld half identiek. Als je ervan uitgaat dat de tweelingen in gelijke omgeving opgroeien, kun je met wat rekenwerk de genetische factor vinden. Die ligt voor geluk op ongeveer 36 procent, met een kleine spreiding.'

Is dat een getal waar je als ouders iets mee kunt?

'Die vraag krijg ik vaak, maar het antwoord is nee, dat zegt niks over een ongeboren kind. De genetica verklaart de verschillen in een populatie, het is geen recept voor individuen.'

U vergelijkt dat wel eens met fitness?

'Neem een groep van honderd mannen van 30 met een vergelijkbare opleiding en nodig ze uit voor een fitnessprogramma. Allemaal trainen ze even hard en toch ga je na een tijdje verschillen zien. Bij de een verbetert de conditie een beetje, bij de ander spectaculair. Dat is de biologische factor.'

Wat weten we, als u meet dat genen voor 40 procent een rol spelen bij verschillen in ons geluk?

'Dat niet iedereen op hetzelfde punt begint, dat het voor de één harder werken kan zijn om er iets van te maken. En ook dat het verschil voor 60 procent in andere factoren zit. De omgeving en de omstandigheden.'

Of toch pillen? Gentherapie misschien zelfs?

'Ik denk niet dat het zo makkelijk gaat. We weten dat er correlaties zijn, maar nog bijna niks van de biologische mechanismen. In zijn algemeenheid zal er nooit een pil voor geluk zijn.'

Maar misschien wel voor bepaalde groepen?

'Dat is waar we meer aan denken. Hopelijk zijn er genetisch groepen te identificeren waar preventie net het verschil maakt tussen wel of geen risico op depressies. Dat kan overigens ook training zijn. Of therapie. Of zelfs gewoon een beetje aandacht.'

U zoekt wel naar geluksgenen?

'Zeker, met de kanttekening dat niemand verwacht dat er één gen voor levensgeluk zal zijn. We moeten eerder aan honderden of duizenden denken, het is vermoedelijk heel heterogeen en subtiel.'

Maar komt er ooit iets over geluk in mijn genenpaspoort?

'Misschien is dat niet nodig. Als we de biologie beter begrijpen, blijkt misschien dat leeftijd een wezenlijke factor is, of geslacht. Dat zijn dingen die je zo ook wel ziet, daar hebben we je genen niet eens voor nodig.'

Sleutelen aan Geluk KennisCafé 18 april: 20.00 uur De Balie, Amsterdam. Kaarten en info debalie.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden