De week in wetenschapTonie Mudde

Les van de polio-epidemie: houd moed

Hoopgevend: wetenschappers wisten eerder een gigantische gezondheidscrisis te tackelen.

Een 12-jarig meisje in ademnood door een virus; wat te doen? En wat te doen met die tientallen andere geïnfecteerde patiënten die elke dag in het ziekenhuis belanden, waarvan een aanzienlijk deel niet meer zelfstandig kan ademen?

Het waren prangende vragen tijdens een polio-uitbraak in Kopenhagen in 1952. In een tijd dat de intensive care, waar artsen nu zoveel coronapatiënten behandelen, nog niet bestond.

Wat te doen? Uitvinden die intensive care! Hannah Wunsch, hoogleraar aan de Universiteit van Toronto, schreef er een fascinerend artikel over op de website van het wetenschappelijk tijdschrift Nature.

In diensten van zes uur zaten studenten geneeskunde en tandheelkunde naast het bed van patiënten, om handmatig (!) in een zak te knijpen, zodat de longen zich konden vullen met lucht. Dit ging zo maanden achter elkaar door, met de inzet van honderden studenten. Naar schatting konden zo 120 levens gered worden, waaronder dat van het 12-jarige meisje.

Het betekende het begin van de huidige intensive care, waarbij artsen en wetenschappers in de loop der tijd innovatie op innovatie stapelden. Zo beschrijft Wunsch in haar artikel dat de eerste beademingsapparaten de patiënt dwongen om in een bepaald tempo lucht in te nemen. Latere versies voelen aan wanneer de patiënt wil ademen.

Ook nu gaat de wereld gebukt onder een vreselijke infectieziekte. Nog maanden, misschien wel jaren, zullen er ingrijpende maatregelen nodig zijn om het coronavirus onder controle te houden. Mondkapjes in het straatbeeld, afstand houden van vrienden en collega’s, kleinkinderen die vooral hun opa of oma niet moeten omhelzen, baanonzekerheid in tal van sectoren, dierbaren op hun sterfbed van wie je geen afscheid kunt nemen wegens besmettingsgevaar.

Kinderen worden handmatig beademd in het Blegdams ziekenhuis, 1953.Beeld Medical Museion University of Copenhagen

Wat kan helpen: het besef dat de mensheid eerder gebukt ging onder vreselijke medische problemen, en dat, wanneer maar genoeg slimme koppen zich erop stortten, er vaak een uitweg kwam. Polio is in grote delen van de wereld uitgeroeid. Andere monsterlijke ziektes – tbc, aids – zijn nog steeds een probleem, maar wel beduidend beter onder controle dan vroeger, zeker in welvarende landen.

Wetenschapsjournalist Ronald Veldhuizen schrijft sinds kort in de Volkskrant wekelijks de historische rubriek Medische Doorbraak. De nieuwste aflevering  gaat over de eeuwenlange bizar hoge sterfte van moeders rondom de bevalling; honderden dode moeders per honderdduizend bevallingen. Nog steeds sterft in Nederland weleens een moeder rondom de bevalling, maar dankzij medische innovatie zijn dat er nog maar 3 per 100 duizend levendgeborenen. 

Een vaccin tegen corona of briljante nieuwe medicijnen voor coronapatiënten zullen er niet morgen zijn. Ook niet volgende maand. Maar de geschiedenis leert: dikke kans dat wetenschappers iets slims bedenken. Dus houd moed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden