Leer sneller, maar vooral effectiever lezen

Mark Tigchelaar verovert kantoren in binnen- en straks buitenland met een methode om sneller én beter te lezen die hij als student met dyslexie ontwikkelde. Hoe werkt het? En: werkt het?

Mark Tigchelaar.Beeld Theo Audena

'Als je twee of meer dingen tegelijk doet, ben je gemiddeld vier tot tien keer langer bezig om alle taken uit te voeren en maak je significant meer fouten', lees ik op het computerscherm voor me. Mark Tigchelaar - oprichter van UseClark, een Amsterdams bedrijf dat belooft me sneller en vooral beter te leren lezen - klokt op enige afstand de tijd. De opdracht is simpel: twee minuten lang een hoofdstuk lezen uit een digitaal boek. De vraag is hoeveel er van de alinea's blijft hangen.

Multitasking is dus inefficiënt, begrijp ik uit de tekst. Maar stond er in de eerste alinea niet het tegenovergestelde? Mijn ogen schieten omhoog en zoeken naar de passage. Nee, toch niet. Maar wel een taalfout. Dat me die niet eerder is opgevallen. Zou die ook in de papieren versie van het boek zijn beland? Niet vergeten deze innerlijke waarneming op te schrijven trouwens - kan een belangrijk detail zijn voor het artikel. Hoe denk ik het verhaal op te bouwen en zal ik het vanmiddag nog schrijven of morgen?

'En stop de tijd!'

Met een leessnelheid van 193 woorden scoor ik onder het gemiddelde van 250 woorden per uur. Geen snelle jongen, maar ook niet kinderlijk traag. 'Je kwam tot de vijfde alinea.' De vijfde? Wat stond er dan in die laatste drie?

Dat er zo weinig informatie beklijft is een bekend verschijnsel, zegt Peter Hagoort, hoogleraar cognitieve neurowetenschap aan de Radboud Universiteit Nijmegen en niet betrokken bij de snelleestrainingen. 'Je gedachten interfereren met het lezen. Je leest de woorden wel degelijk, maar oppervlakkig. De informatie komt niet aan in je bewustzijn.'

Concentratieprobleem

Zo buigen 's ochtends veel meer mensen zich over de krant om tegen het einde van een alinea te realiseren dat ze niet weten wát ze hebben gelezen. Iets dat volgens de hoogleraar eenvoudig is te verklaren. Hagoort: 'Het is een concentratieprobleem. Er zijn vandaag de dag zoveel zaken die ook om aandacht vragen. Stimuli die de activiteit lezen in de weg zitten. Je ogen lezen wel door, maar je gedachten zijn ergens anders. We hebben de concentratieboog niet meer om iets van a tot z uit te lezen. We verliezen die vaardigheid.'

Precies daarin wil Tigchelaar verandering brengen met zijn bedrijf UseClark. 'Het enige wat we nog echt goed kunnen, is het scannen van teksten', zegt hij in de leesruimte van zijn Amsterdamse grachtenpand. Tigchelaar - snelle prater en opvallend veel gelijkenissen met zijn bijna naamgenoot managementgoeroe Ben Tiggelaar - ontwikkelde tijdens zijn studie psychologie een methode waarmee hij ondanks dyslexie dikke studieboeken kon verhapstukken. De trainingsmethode is deze maand aangekocht door de uitgever van het bekende managementboek The Seven Habits of Highly Effective People. Mensen in tachtig landen krijgen er binnenkort trainingen in, zo is zijn hoop.

Digitaal lezen

Tien jaar na zijn zoektocht heeft hij naar eigen zeggen 70 duizend kantoorwerkers opgeleid in sneller, maar vooral effectiever lezen. Met eenvoudige trucs als het meebewegen van een pen onder de te lezen regel kan iedereen al 30 procent sneller lezen zegt, Tigchelaar. Maar papieren teksten zijn in de moderne 'paperless-office' op hun retour, lezen vanaf een scherm is in opmars.

Het digitale lezen maakt geconcentreerd een tekst lezen een nóg grotere uitdaging. Computerschermen projecteren licht achter de tekst, wat vermoeiend is voor de ogen; we scrollen door de tekst waarmee de tekst telkens verspringt. Die verplaatsing vraagt extra hersencapaciteit; anders dan in een papieren boek biedt een scherm geen topografische oriëntatiepunten. Je 'voelt' niet waar je in een tekst bent en tot slot is er de afleiding. Met één klik open je Facebook of tik je toch even snel die e-mail.

Verminderd tekstbegrip

'Tezamen zorgt dit voor verminderd tekstbegrip', zegt Tigchelaar. We dénken dat we overweg kunnen met al dat multitasking, maar in de praktijk lezen we volgens Tigchelaar veel minder nauwkeurig. 'Je moet informatie aan elkaar koppelen om tot creatieve oplossingen te komen. Al die kenniswerkers in het bedrijfsleven zijn daar straks niet meer toe in staat als ze informatie niet absorberen. Het is analfabetisme in het klein.'

Terug naar de test. Na de nodige minuten van afleiding bevraagt Tigchelaar me over de vijf alinea's. Feitelijkheden en cijfers herinner ik me direct. Zelfs die waar hij niet naar vraagt, dreun ik zonder problemen op. Opvallend genoeg kosten de inhoudelijke vragen veel meer moeite.

Nieuwe poging

Dan nu een nieuwe leespoging, met hulp van de speciale leessoftware. Bij het volgende hoofdstuk vervaagt de software de achtergrond van het computerscherm. Op een zelf in te stellen snelheid licht de te lezen zinsnede op met een lichtgrijze achtergrondkleur, geleidelijk beweegt de kleurstelling voort. Woord voor woord kleuren de letters donkerder zwart. Als een soort karaoke-animatie dwingt het te kijken naar steeds weer een volgende term. Een druk op de spatiebalk pauzeert het geheel zodat alles nog eens herlezen kan worden.

De makers van UseClark zijn inmiddels in gesprek met Microsoft en hopen dergelijke leessoftware binnenkort standaard in te bouwen in tekstverwerker Word of e-mailprogramma Outlook. Het door hen zelf tot 'gezondheidsapp voor kenniswerkers' omgedoopte programma is deze maand online te koop.

Toegegeven: ik kom in een minuut bijna vijftig woorden verder dan tijdens de eerste proef. Een verbetering van 23 procent. 'Niet slecht voor een eerste keer', zegt Tigchelaar, 'Maar er is ruimte voor verbetering.'

Sneller én effectiever

Naarmate de lezer het programma vaker gebruikt zou deze niet alleen sneller, maar ook effectiever worden. Tijdens het gebruik van het programma is de aandacht - anders dan bij de eerste test - volledig bij de inhoud van de tekst. De concentratie lijkt hoog en het formuleren van een samenvatting van het verhaal is geen uitdaging. Opmerkelijk genoeg is het opdreunen van anekdotes geen probleem, maar zijn de feitelijkheden en cijfers ergens tussen scherm en geheugen zoekgeraakt. Die klinken bij navraag als nieuw in de oren.

Hoe het werkt? De theorie van de makers van de leessoftware is dat je ogen van woord naar woord springen, maar ook regelmatig een sprong achterwaarts maken. 'Die beweging is inefficiënt. Met de animatie dwingen we je tot een voorwaartse beweging. We creëren dus je ideale snelheid en voorkomen dat je woorden overslaat.' Met het gebruik van de software zou bovendien automatisch verbetering moeten optreden. In het begin legt het programma met de kleurtoon focus op één woord. 'Van nature ben je echter in staat je te fixeren op meerdere woorden tegelijk. De software gaat daarin steeds een stapje verder.'

Breintrainer

Mark Tigchelaar (30) studeerde psychologie aan de Universiteit Utrecht. Tijdens zijn studie schreef hij de boeken Speed Reading en Speed Learning, die werden gebruikt door het LOI. Na Haal meer uit je hersenen (2009) verscheen onlangs Lezen, weten en niet vergeten. In programma's van BNN en omroep MAX trad hij op als geheugenexpert.

De zoektocht naar de perfecte leestechniek kent een lange historie. Zo ergerde de Amerikaanse president John F. Kennedy zich aan zijn leessnelheid van 300 woorden per minuut en leerde zich een nieuwe leestechniek aan. In plaats van te fixeren op één lettercombinatie groepeerde hij de zin en absorbeerde meerdere woorden in een zucht. Volgens criticasters simpelweg een vorm van 'skimmen': focussen op de belangrijkste steekwoorden. Maar het kan nog gekker. De Amerikaan Howard Berg claimt dat hij 25 duizend woorden per minuut kan lezen. In onlinevideo's leest hij al bladerend pillen van boeken. De snelleesgoeroe beweerde ooit dat je met zijn trainingen honderden woorden per minuut extra aankunt. Een toezichthouder tikte hem daarvoor al op de vingers. Het zou slechts gaan om 'scannend lezen'. Tolstojs vuistdikke Oorlog en Vrede bladert hij er in enkele minuten mee door. Of hij effectief ook iets van de tekst begrijpt en onthoudt, is dus nog maar de vraag.

Fout

'Ogen die sneller gaan dan de hersenen kunnen verwerken? Dat is natuurlijk larie,' zegt hoogleraar cognitieve neurowetenschap Hagoort. 'Sterker: die sprongetjes terug hebben een duidelijke functie en zijn een kernproces van het lezen. Daarmee koppelen de hersenen informatie aan elkaar. Taal is namelijk altijd ambigu. Soms kom je er halverwege een regel pas achter dat iets een bijzin is en daardoor de betekenis compleet verandert. Met die sprongen zoeken de hersenen naar de samenhang. '

Daarmee is dergelijke software als UseClark volgens Hagoort niet per definitie onbruikbaar. Alleen noemt hij de effectiviteit sterk afhankelijk van de context. 'Zo snel mogelijk informatie vinden en iets gedegen lezen is een wereld van verschil.' Vooral het samenvoegen en koppelen aan opgeslagen informatie zou om de nodige concentratie vragen. Dat een dergelijk computerprogramma daarvoor een welkome oefening kan zijn, gelooft de hoogleraar wel. Maar, voegt hij toe: 'Hetzelfde zou je kunnen zeggen over meditatie.'

Rest de vraag: heeft u de fout in de vierde alinea van dit artikel gezien? Wie daar al opmerkte dat een mens eerder 250 woorden per minuut - en niet per uur - leest, heeft nu al weinig moeite met geconcentreerd lezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden