Leek graaft mee naar botjes en pijlen in Dalfsen

Honderden vrijwilligers spitten samen met archeologen de grond om in Dalfsen. Een spannende historische locatie: onlangs werden hier koninklijke middeleeuwse graven gevonden.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Ik heb geleerd dat de mol de vijand is van de archeoloog', aldus de 10-jarige Niek de Ruiter. Die verstoren met hun gegraaf immers duizenden jaren oude sporen van menselijke bewoning. Samen met zijn vader is hij vanuit IJsselmuiden naar een nieuwe archeologische opgravingsplek in het Overijsselse Dalfsen gereisd. Niet om toe te kijken hoe professionele archeologen de fundamenten van boerderijen blootleggen, nee, hij staat zelf met zijn schep in een door metershoge zandhopen omringde kuil van zo'n 3.000 vierkante meter. Het liefst zou hij vandaag een vuurstenen pijlpunt vinden.

Niek is een van de honderden deelnemers aan een uniek archeologieproject waarbij leken meehelpen met een serieuze archeologische opgraving. Maandag ging het van start. Op Open Monumentendag, 9 september, eindigt het met de presentatie van de vondsten.

Het doel is enerzijds om de vrijwilligers meer te leren over de werking en het belang van archeologie, vertelt Niels Bouma, archeoloog bij ADC ArcheoProjecten en projectleider. 'We gaan het hele archeologische proces laten zien door het ze ook te laten ervaren.' Bouma hoopt zo mensen enthousiast te maken en draagvlak te genereren voor archeologie in het algemeen.

Anderzijds krijgen archeologen de kans een bijzonder gebied verder te ontrafelen. De locatie ligt pal naast de plek waar in 2015 'de schat van Dalfsen' werd blootgelegd: zo'n 120 graven met grafgiften van de Hunebedbouwers, een boerderij uit dezelfde periode en koninklijke graven uit de vroege Middeleeuwen. Bouma hoopt op de nieuwe locatie meer te weten te komen over de mensen aan wie de graven toebehoorden, door overblijfselen van huizen en boerderijen terug te vinden.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Volgens Tine de Moor, hoogleraar collectieve actie in een historisch perspectief aan de Universiteit Utrecht, past het project in Dalfsen in een trend: steeds vaker betrekken wetenschappers burgers bij hun projecten. Aan de ene kant omdat het besef groeit dat maatschappelijk draagvlak voor de wetenschap belangrijk is; de belastingbetaler financiert het onderzoek immers grotendeels. Aan de andere kant omdat het voor onderzoekers lastiger is dan vroeger om aan onderzoeksgeld te komen en een paar goedkope handen kunnen dan goed uitkomen. Daarnaast maken nieuwe technologieën, zoals telefoon-apps, het in veel gevallen eenvoudiger om vrijwilligers gegevens te laten verzamelen of ze als groep aan te sturen.

Er is ook een keerzijde. 'Veel wetenschappers die ik spreek zeggen: o, leuk! Dan kunnen burgers lekker veel data verzamelen waarmee ik aan de slag kan. Maar het heeft toch wel iets meer voeten in de aarde. Er gaat veel energie in begeleiding zitten opdat er bruikbare data uitkomen', aldus De Moor.

'Het is natuurlijk uitdagend om grote groepen mensen die weinig tot geen ervaring hebben te moeten aansturen', bevestigt Bouma. Ook vandaag wordt veel gepraat, uitgelegd en stilgestaan. De opgraving zal dus onmiskenbaar trager gaan dan normaal, denkt hij. Hij is echter niet bang dat een goedbedoelende vrijwilliger een waardevolle vondst kapot schept. 'We gaan ze zo goed mogelijk begeleiden en er is geen haast.'

Wanneer begin van de middag een crematiekuil wordt gevonden, staat al snel een groep met open mond toe te kijken hoe het ene na het andere zwartgeblakerde botfragmentje uit een verkleurde vlek wordt gevist. 'Iedereen is enthousiast. Je zit er direct op en kunt echt bijdragen aan het vergaren van wetenschappelijke kennis', zegt deelnemer Pouwel Splinter (18) uit Dalfsen. 'Ik denk zeker dat onze verhalen ook mensen die er niet bij waren zullen enthousiasmeren.'

Helaas voor de 10-jarige Niek werd er weliswaar een oude greppel, het crematiegraf en een laat-middeleeuwse weg met karrensporen ontdekt, maar geen pijlpunt. Zijn gedrevenheidzal er niet minder om worden. 'Zullen we alsjeblieft nog een dagje?', smeekt hij zijn vader.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden