Interview Hoogleraar gebarentaal

‘Last van slechthorendheid? Probeer gebarentaal’

Ongeveer 1 op de 10 Nederlanders is slechthorend door lawaaischade of ouderdom. Voor veel van die mensen kan gebarentaal een uitkomst zijn om beter te communiceren. Dit stelt Onno Crasborn van de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Hoogleraar gebarentaal Onno Crasborn maakt het gebaar voor ‘les’. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De hoogleraar gebarentaal is een van de gasten bij het Kenniscafé, de wetenschappelijke talkshow van onder andere de Volkskrant, maandag 21 oktober in De Balie in Amsterdam. De avond staat in het teken van hoe onze taal continu verandert.

Hoeveel mensen spreken nu gebarentaal?

‘Alleen al in Nederland zijn dat er naar schatting dertigduizend. Dat zijn mensen die zelf doof zijn, maar bijvoorbeeld ook hun ouders of mensen die het simpelweg interessant vinden. Zo ben ik er zelf ook ooit mee begonnen – later kreeg ik een tijd een relatie met een dove vrouw, dus toen kon ik ook thuis veel gebarentaal spreken. In Utrecht trekt de minor gebarentaal nu elk jaar ongeveer tweehonderd studenten uit alle hoeken, van techniek tot zorg.’

In Nederland krijgen tegenwoordig jaarlijks honderden doven een cochleair implantaat, een apparaatje dat geluid opvangt met een speaker en rechtstreeks naar de zenuwcellen stuurt. Leidt die manier van gehoorverbetering tot een dalend animo voor gebarentaal?

‘Daar was de dovengemeenschap in het begin wel bang voor. Maar inmiddels is duidelijk: met een cochleair implantaat ga je van doof naar slechthorend, het gehoor heeft nog steeds beperkingen en dan blijft gebarentaal erg handig. Ik zie daar ook kansen voor de 10 procent van de Nederlanders die slechthorend zijn, bijvoorbeeld vanwege ouderdom of blootstelling aan teveel lawaai. 

‘Vanwege de vergrijzing neemt het aantal slechthorenden  toe, en daardoor kunnen mensen enorm geïsoleerd raken. Als mensen om hen heen – bijvoorbeeld personeel in het verpleeghuis – een beetje gebarentaal toepassen, kunnen ze veel makkelijker contact leggen met deze doelgroep. Wilt u een kopje thee of een kopje koffie? Wilt u met mee een wandelingetje maken in de tuin? Gewoon, van die basisdingen, die zijn zo geleerd.’

Wat is het gebaar voor een kop koffie?

‘De ene vuist boven de andere draaien, alsof je koffie maalt. En voor thee: alsof je een theezakje in heet water doopt.’

Wat doet een Chinees die met gebarentaal een kop koffie wil bestellen?

‘Die maakt een gebaar alsof je roert in een kopje. Elk land heeft een eigen gebarentaal, een dappere poging tot een universele gebarentaal is jammerlijk mislukt, net zoals dat ging bij het Esperanto als wereldtaal. Onlangs presenteerden we een onderzoek naar de overeenkomsten en verschillen tussen Chinese en Nederlandse gebarentaal. True friends, gebaren die vergelijkbaar zijn en hetzelfde betekenen, blijken zeldzaam te zijn. False friends, gebaren die op elkaar lijken maar iets heel anders betekenen, lijken vaker voor te komen. Ergens is dat jammer: het zou natuurlijk praktischer zijn als alle doven ter wereld snel met elkaar konden communiceren in een gebarentaal die iedereen begrijpt. 

‘Maar aan de andere kant: uit onze experimenten blijkt dat mensen uit verschillende landen die gebarentaal spreken elkaar toch behoorlijk goed begrijpen. Doven zijn het gewend om zich extra in te spannen om te communiceren met de wereld van de horenden, ze ontwikkelen een heel arsenaal aan creatieve strategieën. Twee doven uit andere landen zullen daar al snel behoorlijk handig in zijn, dan is communiceren met elkaar helemaal niet frustrerend. Sterker nog: het is vaak juist een feest.’

Is de Nederlandse gebarentaal officieel erkend?

‘Nog niet helaas. Er ligt nu gelukkig wel een wetsvoorstel van PvdA, ChristenUnie en D66 om Nederlandse gebarentaal officieel te erkennen. Waarom dit niet allang gebeurd is? Misschien dat de regering vreest voor financiële gevolgen, dat we willen dat elke overheidsuiting ook in gebarentaal beschikbaar moet zijn. Lijkt mij een totaal onnodige zorg. Een gebarentolk bij de debatten in de Tweede Kamer en bij de wekelijkse persconferentie van de minister-president; dat lijkt mij voldoende. En niet te veel gevraagd.’

De taal verloedert?! 

Praten we binnenkort alleen nog maar met elkaar in emoji’s? Zou je iemand uit de middeleeuwen kunnen verstaan? Hoe ziet straattaal eruit in gebarentaal? Het Kenniscafé, de wetenschappelijke talkshow van onder meer de Volkskrant, organiseert een avond in het teken van hoe onze taal verandert, met veel boeiende wetenschappers, een quiz, columns, een flitscollege hiphop-taal en een gebarentolk. 

Maandag 21 oktober, De Balie, Amsterdam. Presentatie: Tonie Mudde (De Volkskrant) Kaarten hier verkrijgbaar. 

Zingen met je handen, heupen en gezicht. De Nederlandse Gebarentaal raakt steeds meer in gebruik en daarmee doet ook de zogenoemde muziektolk zijn entree. De Volkskrant liep mee met twee van die tolken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden