Laserpincet VU ontdekt eiwit-rits in dna

Onderzoekers van het Lasercentrum van de Vrije Universiteit Amsterdam hebben ontdekt dat de twee delen van de dubbele dna-helix met een soort moleculaire ritssluiting aan elkaar kleven....

Dat schrijven VU-onderzoekers Gijs Wuite, Remus Dame en Maarten Noom deze week in het Britse tijdschrift Nature.

Zij gebruikten een zogeheten laserpincet om het dna in een bacterie letterlijk te ontrafelen. Dat is een apparaat waarin met gefocusseerde laserstralen moleculen kunnen worden vastgepakt en verplaatst. DNA, dat bestaat uit twee in elkaar draaiende spiralen, is met het apparaat in twee delen uit elkaar te trekken.

In bacterieën zit geen celkern, het erfelijke materiaal zweeft los rond, doorgaans in een grote kluwen. Vraag is hoe dat rommelige geheel bij vermenigvuldiging altijd netjes kan worden afgelezen.

Bij dat aflezen rollen zogeheten motor-eiwitten langs het dna terwijl ze van elk nucleotide in de streng een kopie maken. Zo ontstaat een verdubbeling van het erfelijke materiaal, waarna celdeling kan plaatsvinden.

De onderzoekers ontdekten dat één bepaald eiwit, H-NS geheten, de twee dna-delen met elkaar verbindt. De eiwitmoleculen doen dat door zich precies op de juist plekken in de rondingen van beide spiralen te nestelen.

Met hun lichtpincet konden de VU-onderzoekers ook de kracht meten waarmee het eiwit de twee dna-strengen bindt. Die kracht blijkt verrassend klein en ook niet stabiel: de individuele moleculen laten nu en dan even los en pakken dan opnieuw vast. Alleen omdat er veel eiwitten tegelijk de strengen binden, blijven die bijeen.

De zwakke binding via H-NS verklaart voor het eerst in detail hoe motoreiwitten langs de wirwar van dna kunnen lopen zonder dat de strengen losgemaakt hoeven te worden. De bindingseiwitten laten het motoreiwit als een soort ritssluiting passeren, terwijl er steeds genoeg overblijven om de boel bij elkaar te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden