Landbouw van versnelde groei, minder opbrengst en meer risico’s

Meer kooldioxide in de lucht is als mest voor landbouwgewassen, die daardoor harder groeien...

In het komende IPCC-rapport – het verschijnt volgend jaar met de nieuwste update van het wereldklimaat en zijn gevolgen – zal dit worden uitgewerkt.

Als de nieuwe modellen kloppen, zal de binnenstromende warme zeelucht aan de westkusten van de Verenigde Staten en Europa in 2080 de oogsten kunnen opvoeren. In de VS worden nu al tien extra vorstvrije dagen genoteerd.

Maar er zitten ook nadelen aan de voorspelde groeispurt. Gewassen rijpen wel eerder, maar de uiteindelijke oogst in biomassa is minder. Tenzij boeren twee keer per jaar dezelfde grond inzaaien en ook twee keer kunnen oogsten, zal de netto productie per seizoen afnemen.

Daar komt bij dat gewassen minder voedingsstoffen leveren. Ruim dertig studies geven aan dat teelten die blootstaan aan meer CO2, aanzienlijk minder zink, magnesium en andere micronutriënten bevatten. Oorzaak: de planten zouden minder sporenelementen uit de bodem opnemen.

Veel juichverhalen over de hogere landbouwproductie door extra kooldioxide komen voort uit laboratoriumonderzoek, waarin de omstandigheden optimaal zijn. Recenter onderzoek in het vrije veld laat een ander beeld zien. Van de voordelen blijft weinig over, deels door de negatieve invloed van ozon dichtbij het aardoppervlak. Onderzoekers schatten deze invloed tot dusver niet erg hoog in.

Smog en Indiase rijst

De rijstteelt op het Indiase subcontinent kan tussen 10 en 15 procent meer rijst opleveren als de Indiërs hun energieverbruik minder vuil maken. Dat blijkt uit een onlangs gepubliceerde Amerikaanse studie. Daarin werd voor het eerst doorgerekend in hoeverre de luchtvervuiling door het gebruik van fossiele brandstoffen en andere brandstoffen de landbouw beïnvloedt. De smog boven het land blijkt te leiden tot minder zonlicht op de gewassen, die daardoor minder groeien. Bovendien regent het minder in de moesson, doorminder verdamping. Smog tempert lokaal wel de opwarming van de aarde. Bij heldere hemel zou die in India leiden tot een veel slechtere graanoogst .
Dit is anders komen te liggen door onderzoek aan soja in het open veld. Verdubbelde toevoer van CO2 leidde tot 15 procent meer soja, maar opvoering van het ozonniveau met 20 procent maakte de verhoogde sojaproductie weer ongedaan. Bij espen, esdoorns en berken bleek hetzelfde effect op te treden.

Het warmere klimaat leidt anderzijds ook tot meer ziekten en plagen in de landbouw, omdat insecten de warmere winters overleven.

In Nederland zou de aardappel de oorzaak kunnen zijn van ziekteverspreiding. Een sprekend voorbeeld deed zich voor in 2002 toen de bergbastkever in British Columbia (Canada) opdook, waardoor 2 miljoen hectare bos afstierf.

De helft van de wereldbevolking eet rijst. Een studie van het Internationale Rijst Onderzoek Instituut op de Filipijnen geeft aan dat gemiddeld 1 procent temperatuurstijging kan leiden tot een verminderde rijstoogst van 15 procent.

Een steekproef drie weken geleden in 65 dorpen in Afrika, Latijns Amerika en Azië geeft aan dat de kleine boeren met steeds grotere weersextremen worstelen. De regenperiode is korter en heftiger, maar het droge seizoen langer en heter.

Boeren weten niet meer wanneer ze moeten zaaien. Oogsten mislukken door droogte of spoelen weg. De bodem erodeert, met name de vruchtbare toplaag. Eén misoogst valt doorgaans te overleven, maar een tweede jaar betekent hongersnood en dat is wat de boeren vrezen.

In Kenia meldde een boer sterfte onder zijn kippen in het droge seizoen. De hitte, gebrek aan voedsel en water was de oorzaak.

Een studie van de Verenigde Naties uit 2002 wijst uit dat landen in Afrika ten zuiden van de Sahara en Azië (India, Pakistan en Afghanistan) hun graanoogst met 5 procent zien afnemen.

Voor de Nederlandse landbouw zijn de effecten van een klimaatverandering per saldo gematigd positief, schat het RIVM. De iets hogere temperatuur, hogere CO2- concentraties in de lucht en iets meer neerslag geven een grotere kans op goede opbrengsten.

Daar staat tegenover dat extremere weersomstandigheden, met name in de zomer, meer bedrijfsrisico’s voor de boer geven. Daarbij kunnen zowel grote droogte als grotere wateroverlast een rol spelen. Ook de kwaliteit van gewassen kan daarbij onder druk staan.

Bij een stijgende zeespiegel zullen in de kustgebieden voor de Nederlandse landbouwers ook problemen door verzilting ontstaan, verwacht het Milieu- en Natuurplanbureau.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden