Lancering Europees duo een succes

Met donderend geraas is donderdag om 15.12 uur Nederlandse tijd de duurste wetenschappelijke Europese ruimtevlucht ooit van start gegaan. Twee grote ruimtetelescopen, Herschel en Planck, zijn met behulp van één krachtige Ariane 5-raket in een baan om de zon gebracht.

Op anderhalf miljoen kilometer afstand van de aarde gaan ze onderzoek doen aan de geboorte van sterren, sterrenstelsels en het heelal. Hun definitieve positie bereiken ze pas over twee maanden.

De vijftig meter hoge raket, die exact op het geplande tijdstip vertrok van de Europese lanceerbasis in Frans Guyana, heeft de satellieten in minder dan een half uur versneld tot bijna 10 kilometer per seconde.

De lancering werd vanaf het vijf kilometer verderop gelegen observatieplatform Toucan gadegeslagen door vele tientallen wetenschappers en technici. Jean-Jacques Dordain, de directeur-generaal van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA, zei daags voor de lancering nog: ‘Ik heb er altijd alle vertrouwen in. En ik ben altijd zenuwachtig.’ Hij kan opgelucht ademhalen.

Met een spiegelmiddellijn van 3,5 meter is Herschel de grootste telescoop die ooit in de ruimte is gebracht. Gevoelige instrumenten, waaronder de in Nederland ontwikkelde HIFI-spectrograaf, gaan het ontstaan van sterren en sterrenstelsels bestuderen.

‘De allereerste plannen voor de satelliet werden besproken op een workshop in de Keukenhof in 1982,’ zegt astronoom Thijs de Graauw, die lange tijd de hoofdonderzoeker van HIFI was. ‘Het is misschien maar goed dat ik toen niet wist hoe lang de lancering uiteindelijk op zich zou laten wachten.’

De ‘oerknalsatelliet’ Plack bestudeert de kosmische achtergrondstraling – het overblijfsel van de energie die kort na de geboorte van het heelal werd uitgezonden.

De detectoren van Planck worden gekoeld tot slechts een tiende graad boven het absolute nulpunt, wat volgens Patrick Maute van satellietbouwer Thales Alenia Space ‘de grootste uitdaging van het project’ was.

Wetenschappelijk projectleider Jan Tauber van ESTEC in Noordwijk: ‘De kans bestaat dat we op basis van de metingen van Planck onze ideeën over de eerste ogenblikken van het heelal zullen moeten aanpassen.’

Terwijl het condensspoor van de lancering langzaam verwaaide boven de mangrovebossen rond Kourou, hielden De Graauw, Tauber en hun collega’s gespannen de tv-monitoren op het Toucan-platform in de gaten.

Echt geapplaudiseerd werd er pas een half uur na de lancering, toen lanceerbedrijf Arianespace zijn werk had gedaan en Herschel en Planck met succes ontkoppeld waren van de laatste rakettrap. De champagne gaat pas open als alle wetenschappelijke instrumenten met succes zijn afgekoeld en ingeschakeld.

De Ariane-raket met de kunstmanen Herschel en Planck stijgt op van de basis van Arianespace in Kourou, Frans-Guyana. (Foto ESA) Beeld
De Ariane-raket met de kunstmanen Herschel en Planck stijgt op van de basis van Arianespace in Kourou, Frans-Guyana. (Foto ESA)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden