Laat je niet misleiden door zinloze cijfers

Een manager maakt zich zorgen omdat in zijn afdeling 40 procent van de ziekmeldingen op maandag binnenkomt. Nemen zijn werknemers soms massaal een lang weekend op kosten van de baas? Het klinkt als een logische vraag. Het Engels kent zelfs het woord Mondayitis voor mensen die na het weekend geen zin hebben om aan het werk te gaan.

Beeld afp

Als deze denkbeeldige manager echter per dag van de week zou kijken hoeveel mensen er ziek thuis zijn, dan blijken dat er juist het minste op maandag. Hoe kan dat?

Het antwoord is simpel: in een traditionele vijfdaagse werkweek kun je je op vijf dagen ziek melden, terwijl je zeven dagen per week ziek kunt worden. Het merendeel van het verzuim duurt meer dan een dag en op maandag krijg je dus een flink deel ziekmeldingen van mensen die in het weekend ziek zijn geworden en nog niet beter zijn. Daarmee kom je zo rond de 40 procent uit.

Een echte manager wees me op dit voorbeeld. Hij had laatst een collega op deze denkfout gewezen. Waarop de collega tegensputterde dat het veel makkelijker was om in de administratie terug te vinden op welke dag iemand zich had ziek gemeld, dan om uit te zoeken hoeveel mensen op een bepaalde dag ziek thuis waren.

Dat is een vaak voorkomend probleem. In plaats van te meten wat we echt willen weten, gebruiken we gegevens die makkelijk te krijgen zijn. Een paar jaar terug verscheen in Harvard Business Review een stuk over het verschil tussen data en zinvolle cijfers. De auteurs noemden hun eigen YouTube-video waarin beroemdheden kijkers opriepen om sportspullen te doneren voor arme jongeren. De video was volgens de data-analisten een groot succes met anderhalf miljoen kijkers. Helaas leverde de video welgeteld nul donaties op. Hier zijn kijkcijfers een zinloze manier van succes meten. Een filmpje met tien kijkers die stuk voor stuk doneerden, was in dit geval beter geweest.

We kijken vaak naar zinloze cijfers en zijn apetrots als we bepaalde mijlpalen halen: honderdduizend unieke bezoekers (die niets kopen) of 95 procent tevreden klanten (die nooit meer terugkomen).

De auteurs van dat stuk over data versus zinvolle cijfers omschrijven het zo: 'Schijndata zijn als paardenbloemen - ze zien er op het eerste gezicht mooi uit, maar voor de meesten van ons is het onkruid dat bronnen verspilt en geen enkele waarde toevoegt.'

Legendarisch in deze categorie is het verhaal over de gele walkman. Volgens de overlevering zette Sony eens een reeks proefpersonen bij elkaar om te vragen wat ze vonden van hun nieuwe gele walkman (mijn studenten kijken me overigens altijd wat meewarig aan als ik op dit punt uitleg wat een walkman is). De grote meerderheid was laaiend enthousiast: die gele was lekker sportief en veel minder saai dan de gewone zwarte walkman. Tevreden konden de marktonderzoekers iets noteren als 'in ons testpanel heeft 95 procent van de deelnemers het liefst een gele walkman'. Alleen mochten die proefpersonen na afloop een gratis walkman mee naar huis nemen. Op een tafel bij de uitgang lagen de traditionele zwarte en de flitsende gele naast elkaar. En toen nam iedereen een zwarte mee naar huis.

Die tafel met walkmans, dát was een slimme manier van meten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden