'Laat de spelling over aan de vrije markt'

Taal verandert altijd, zegt taalkundige Marc van Oostendorp. Het is vooral de Nederlandse regelzucht die dat moeilijk maakt.

'Als je een spellingscommissie benoemt, zal die nooit terugkomen met: alles is orde' Beeld anp

Vorige week nog stelde opiniepeiler Maurice de Hond voor om het verschil tussen de korte ei en de lange ij in de Nederlandse spelling af te schaffen en meteen was Nederland te klein. Opvallende afwezige in het gekrakeel: taalkundige en columnist prof. Marc van Oostendorp van het Meertens-instituut in Amsterdam. Maandagavond is hij te gast in het kenniscafé 'Red het Nederlands' in De Balie.

U hebt altijd wel een mening klaar. Even niet over De Hond?

'O jawel, ik vond het alleen zulke onzin. Het onderscheid ei-ij is nou net een van de minste problemen in het Nederlands. Dat is een woordbeeld dat je je als taalconsument haast vanzelf eigen maakt. En uitgerekend iPad-man De Hond zou ook kunnen denken: bij twijfel googel ik het gewoon even.'

Wat zijn dan wel echte problemen in het Nederlands?

'Spelling is voor veel mensen behoorlijk lastig. Of je een d of dt moet gebruiken, dat moet je niet weten maar begrijpen en dus is het moeilijk. Tegelijk stel ik vast dat elke Nederlands kind spelenderwijs Nederlands leert. Zo moeilijk kan het dus niet zijn.'

Spelling wordt er ook niet makkelijker op als we steeds hervormingen doorvoeren.

'Het opmerkelijke is dat Nederland annex België een van de weinige taalgebieden is waar de spelling wettelijk is vastgelegd. Er is maar één juiste spelling en de rest is helemaal fout. In bijvoorbeeld Engeland is er geen spellingswet, het is aan de markt overgelaten. Dat klinkt als een vrijbrief voor chaos. Maar het omgekeerde gebeurt: er is wel variatie, maar het blijft behoorlijk dicht bij elkaar. Co-operate of coöperate mag beide, dat niveau. Mensen weten zelfs: The Times doet het zus, The Guardian zo.'

Maar geen halszaken.

'Taal gaat over communicatie. Als we spreken zijn er geen regels, maar dicteert de behoefte om begrepen te worden hoe je dingen zegt en uitspreekt. Het Engels laat zien dat het op papier net zo kan zijn. Als je schrijft, wil je leesbaar zijn, dat werkt heel disciplinerend.'

Hier moppert men al wat af als we van pannekoek naar pannenkoek moeten. Of omgekeerd.

'Dat soort geknor is een oudemensenkwaal, denk ik. Maar ik begrijp het best, er wordt je als taalgebruiker iets afgenomen, opeens hoor je er niet meer vanzelf bij en maak je officieel fouten. Natuurlijk is dat soort hervormingen ook gewoon vragen om problemen. Als je een spellingscommissie benoemt, zal die nooit terugkomen met: alles is orde, hoor, niks meer aan doen. Er moet en zal veranderd worden, hoe dan ook.'

Die sociale dimensie is een belangrijk aspect van taalgebruik, zegt u vaker.

'Hoe je praat of schrijft vertelt heel subtiel waar je bijhoort. Jij en ik kennen elkaar niet, maar we horen aan elkaar min of meer wie we zijn en wat voor achtergronden we ongeveer hebben. Omgekeerd stelt dat ook strikte eisen aan je taalgebruik. Kom aan taal en je komt aan mensen.'

Maar taal verandert hoe dan ook, is uw motto.

'Dat ontkennen is onzin, lees eens een krant van een eeuw geleden of kijk een oud journaal. Jongeren praten anders dan hun ouders. Het is misschien niet leuk als je ze niet meer helemaal verstaat, maar zo is het altijd gegaan. Mijn ouders vonden van mij ook dat ik raar praatte.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden