Kunnen we nog wel zonder Google en Facebook? (en waarom zouden we dat willen?)

WhatsApp, Instagram, Chrome, Android: de systemen van grootmachten Google en Facebook zijn overal. Want ze zijn goed en ze zijn gratis. Gebruikers betalen in veel gevallen met hun data. Zijn er eigenlijk nog wel alternatieven voor al dit fraais? De Volkskrant ging op zoek.

WhatsApp, Instagram, Chrome, Android: de systemen van grootmachten Google en Facebook zijn overal. Want ze zijn goed en ze zijn gratis. Beeld anp

Als het internet een pizzeria is, komen de bodems uit Amerika. Die uitspraak is van Wil van der Aalst, hoogleraar computerwetenschappen aan de TU Eindhoven. Hij windt zich erover op dat de macht bij slechts enkele techbedrijven ligt. Hij is niet de enige. Bij een rondgang in juni van de Volkskrant bij experts kwam een tamelijk eenduidig beeld naar voren: Facebook, Google en consorten zijn oppermachtig en het publiek vindt het allemaal prima. De bezwaren zijn legio, stelden deze experts: als de macht slechts bij een paar bedrijven berust, liggen gevaren als filterbubbels, gebrek aan controle en privacyverlies op de loer.

Facebook en Google zelf lijken zich in toenemende mate bewust van dit probleem en de negatieve associaties die gepaard gaan aan hun almaar uitdijende macht. Niet voor niets voeren zij de laatste maanden uitgebreid campagne om het publiek op te voeden op het gebied van privacy. Zo gaf Google, ook in Nederland, veel geld uit aan een brede advertentiecampagne met als doel het publiek meer controle te geven over de gegevens die het deelt met de grootmacht. Zo kan iedereen zich desgewenst afmelden voor op interesses afgestemde advertenties.

Toch pleitte ook Andreas Peter (universitair docent computerveiligheid en privacy Universiteit Twente) in dezelfde rondgang hartstochtelijk voor het gebruik van alternatieven voor de diensten van Google en Facebook. Alleen op deze manier kan de macht van het handvol bedrijven worden teruggedrongen en kunnen we weer controle krijgen over onze eigen data, aldus Peter.

Het probleem daarbij: het is niet voor niets dat Facebook, Google, Apple, Amazon en Microsoft zo groot zijn en met zijn vijven zo'n beetje de taart verdelen. Hun producten zijn goed en gebruiksvriendelijk. En hoe meer apps je van één concern gebruikt, hoe prettiger het werkt. Tot slot speelt ook het netwerkeffect mee: als mensen iets gebruiken, neemt daarmee ook de waarde toe. Dat geldt vooral voor sociale media. Je kunt heel dapper en principieel op een alternatief voor Instagram zitten, maar als je vrienden daar niet ook rondhangen, houdt het snel op. Zijn er toch alternatieven?

Google Search

Bijna iedereen zoekt via Google. Probeer ook eens Duck Duck Go of Startpage.com. Privacyorganisatie Bits of Freedom roemt het in Nederland gevestigde Startpage om zijn 'datahygiëne': de zoekmachine verzamelt geen cookies, houdt niet bij welke browser wordt gebruikt en verbergt het ip-adres. Ook Duck Duck Go heeft privacyvriendelijke voorwaarden. Beide maken ook gebruik van versleutelde verbindingen.

Het Duitse Ecosia gooit het over een andere boeg en onderscheidt zich met een milieuvriendelijk sausje: de zoekmachine belooft bomen te planten met zijn advertentie-inkomsten. Al die alternatieven gebruiken overigens op de achtergrond vaak gewoon de index van Google of Bing. Zij lossen dus níét het probleem van de machtsconcentratie op.

Facebook

Probeer maar eens vrienden en familie over te halen om ergens anders foto's, video's of andere zaken uit te wisselen. In een leeg café is het lastig debatteren. Uiteraard zijn er alternatieven voor Facebook, zoals Diaspora. Dit is een eigen netwerk met allerlei sub-gemeenschappen, gesorteerd naar onderwerp. Het belangrijkste: deelnemers zijn zelf eigenaar van alle informatie.

Maar ja, het aantal gebruikers is te verwaarlozen ten opzichte van de miljarden van Facebook. Wie niet zonder Facebook wil, kan binnen Facebook nog wel iets aan de privacyinstellingen doen. Zo is het mogelijk om, net als bij Google, aan te geven dat je niet langer advertenties wilt zien op basis van de sites die je bezoekt. Maar de macht van Facebook doorbreek je daarmee niet.

Mark Zuckerberg. Beeld anp

WhatsApp

De immens populaire app (dagelijks wereldwijd meer dan 1 miljard gebruikers) is van Facebook en heeft dus ook wat privacy-issues. Bits of Freedom noemt de app op zijn site 'niet goed voor je privacy', onder meer omdat gegevens van WhatsApp aan die van Facebook kunnen worden gekoppeld.

Overigens krijgt WhatsApp wel de volle vijf sterren voor zijn versleuteling, waardoor de inhoud van de communicatie niet is af te luisteren. Privacyvriendelijker alternatieven zijn er genoeg, waarbij Signal tot de beste behoort. Maar ook hier geldt: weegt het privacyvoordeel op tegen het nadeel van aanzienlijk minder gebruikers? Die afweging zal iedereen voor zichzelf moeten maken.

De immens populaire app (dagelijks wereldwijd meer dan 1 miljard gebruikers) is van Facebook en heeft dus ook wat privacy-issues. Beeld anp

Gmail

Mail is een stuk eenvoudiger. Hét grote verschil met al die chatprogramma's is immers dat het niet uitmaakt via welk programma een mail wordt verstuurd. Alle mailprogramma's werken met hetzelfde protocol, dat ervoor zorgt dat mail altijd aankomt, ongeacht het programma. Wie bang is voor de macht van Google kan overstappen op bijvoorbeeld FastMail of het in Zwitserland gevestigde ProtonMail.

Chrome

Google heeft ook al de meest gebruikte browser in zijn portefeuille: Chrome. Alternatieven genoeg, zoals de oude bekende Firefox of een nieuwkomer als Brave, dat privacy hoog in het vaandel heeft staan.

De rest

Google Drive, Google Maps, Google Docs, Google Photos, Android, YouTube, noem maar op: de hoeveelheid gratis Google-producten is groot. En voor al die producten is meestal met enige moeite wel een alternatief te vinden. Maar een alternatief dat én gratis is én even goed? Dat is lastig. 'Je verliest vaak functionaliteit. Het is maar net hoe belangrijk je vrijheid vindt om dit op de koop toe te nemen', zegt Rejo Zenger van Bits of Freedom, de organisatie die ijvert voor internetvrijheid. Zenger heeft niet de illusie dat alternatieven op eigen houtje het machtsbolwerk van Google en consorten kunnen doorbreken. 'Dat lukt alleen als de overheid de markt van die grote Amerikaanse bedrijven beperkt, door randvoorwaarden te creëren waarmee nieuwe concurrenten een kans krijgen.'

Als dat niet gebeurt, zullen de kortetermijn-voordelen (gratis, gebruiksvriendelijk) van de gangbare apps bij het algemene publiek altijd prevaleren boven de veel abstractere langetermijnnadelen (het ontstaan van te veel macht bij een beperkt aantal bedrijven), vreest Zenger.

toolbox.bof.nl
diasporafoundation.org

Screenshot van Google Maps. Beeld Google
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden