Kun je hoofdpijn krijgen van een hoofdpijnpilletje?

Gezond

De lijst met bijwerkingen is vaak langer dan die van de kwalen die een pil zou genezen. Maar het type bijwerkingen roept soms ook vragen op.

Beeld anp

Neem een paracetamol of ibuprofen, wordt door veel mensen wel eens geslikt bij hoofdpijn. Maar wat is een van de genoemde bijwerkingen? Juist, hoofdpijn. Hooikoortspillen? Bijwerking: benauwdheid en niezen. Maagzuurremmers? Mogelijke bijwerking: maagpijn en maagzuur.

Een fabrikant is verplicht om elke bijwerking die ooit is gemeld door een patiënt aan zijn arts of door een arts in de bijsluiter op te nemen, legt Rob Henning, hoogleraar farmacologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, uit. Dat levert behalve lange lijsten ook weinig wetenschappelijker betrouwbaarheid.

'Het ontstaan van de bijwerking berust louter op een vermoeden', legt hij uit. 'Verder onderzoek ontbreekt veelal en echt wetenschappelijk bewijs is er dus meestal niet. Zeker waar het gaat om weinig voorkomende meldingen.'

Henning begrijpt de vraag, maar wil graag benadrukken dat het zeker niet voor alle geneesmiddelen geldt. 'Van de pil word je niet zwanger, van bètablokkers krijg je geen hoge bloeddruk en van een verdoving van de tandarts krijg je geen pijn in een kies.'

Gelijkende klachten

Ook is een klacht niet hetzelfde als een diagnose. 'Niezen en droge ogen' zijn klachten, 'een pollenallergie' is een diagnose. 'Een pollenallergie wordt zeker niet veroorzaakt door antihistaminica en een migraine wordt niet veroorzaakt door paracetamol of triptanen (een migrainemiddel). Ik spreek bewust over het veroorzaken van een ziekte. Het is iets anders of er gelijkende klachten kunnen ontstaan.'

Het kan zo zijn dat een middel niet tegen alle klachten werkt en iemand de overgebleven klacht als bijwerking meldt. Maar de farmacoloog noemt nog twee verklaringen, waarvan de belangrijkste het 'rebound-fenomeen' is: bij het stoppen met een geneesmiddel kunnen eerdere klachten in versterkte mate terugkomen.

Henning: 'Dat komt veelal omdat het lichaam het effect van het geneesmiddel tegengaat.' Het lichaam gaat daar mee door als het geneesmiddeleffect al weer weg is, daarom komen de klachten soms in sterkere vorm terug.

Normale uiting

'Overigens treedt het rebound-fenomeen niet alleen op als je actief stopt met een medicatie', zegt de hoogleraar.

'Als een geneesmiddel uit zichzelf snel uitwerkt kan het ook bij dagelijks gebruik telkens even ontstaan. En zo 'bijwerkingen' opleveren die eigenlijk een normale uiting zijn van de werkzaamheid van het middel. Dit fenomeen is ook de reden waarom je met veel geneesmiddelen geleidelijk moet afbouwen, zoals bijvoorbeeld bij antidepressiva.'

De andere verklaring is het ontstaan van 'paradoxale reacties': sommige mensen reageren precies tegenovergesteld aan de (wenselijke) reactie die de overgrote meerderheid vertoont. De meest bekende voorbeelden zijn reacties bij benzodiazepines, slaapmiddelen en angst verminderende middelen.

'In plaats van slaperigheid wordt iemand juist opgewonden en rusteloos. Het precieze mechanisme is nog steeds onduidelijk en berust waarschijnlijk op de combinatie van eigenschappen van het geneesmiddel en van de patiënt.'

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar gezond@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.