WetenschapBeter Leven

Kun je een taal verleren?

Beeld Mateo Bal

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: kun je een taal verleren?

Heb je met zoveel pijn en moeite op school Franse of Duitse woordjes en grammatica gestampt, sta je jaren later met je mond vol tanden als je bij de Franse bakker een brood wilt bestellen. Kun je een taal echt verleren?

Begin jaren tachtig vroeg de Amerikaanse taalkundige Richard Lambert zich af of het wel nuttig was dat alle Amerikaanse studenten verplicht een vreemde taal leerden. Als ze die daarna niet meer gebruikten, vergaten ze haar toch, was de gedachte. En dat was dan misschien wel zonde van al die dure docenten en lesuren.

Taal zit in je hersenen als een informatiesysteem van klanken, woorden en taalregels, zegt Monika Schmid, hoogleraar taalkunde aan de universiteit van Essex (VK). Die vormen samen een netwerk met andere informatie, waarin woorden met een vergelijkbare betekenis of klank elkaar deels overlappen. Als je een nieuwe taal leert, sla je alles wat je leert op in dat netwerk.

Dat is ook de reden dat er soms opeens een Nederlands woord opduikt in je Engelse, Franse of Duitse zin: je activeert het netwerk in je hersenen en alles eromheen en kiest daarbij een woord uit de ‘verkeerde’ taal. Wat je dus vooral moet leren als je je een nieuwe taal eigen wilt maken, is coördineren welke woorden je activeert en welke je remt. Vooral in het begin kost dat veel inspanning, omdat je nieuwe woorden nog niet goed kent.

Als je eenmaal een taal beheerst, is de kennis daarvan stabiel, volgens de hoogleraar. Wat je vooral verleert, is de vingervlugheid waarmee je een taal activeert in je brein. De kennis over de taal zelf zit er nog: de meeste mensen die op de middelbare school een vreemde taal geleerd hebben, zullen die misschien nauwelijks meer kunnen spreken, maar ze kunnen heus nog wel wat verstaan of lezen.

‘Vergelijk het met een auto die lang niet heeft gereden: de motor werkt nog prima, maar de accu is leeg en moet weer worden opgeladen’, legt de van oorsprong Duitse Schmid uit. Dat opladen kost behoorlijk wat moeite, waardoor het lijkt of je de taal kwijt bent. Zelf woonde en werkte Schmid 15 jaar in Amsterdam en Groningen en zoekt ze af en toe naar Nederlandse woorden, want ze spreekt de taal niet vaak meer.

Dat het Nederlands haar desondanks nog goed afgaat, komt doordat ze de taal ooit goed geleerd heeft. Dat is wel een voorwaarde als je wil dat een taal ‘blijft hangen’: je moet haar op niveau B1 beheersen – het niveau dat je in Nederland nodig hebt om een opleiding te doen op mbo-3-niveau. 

Op welke leeftijd je een taal leert, maakt niet uit. Belangrijker voor taalverlies is wanneer je ophoudt een taal te gebruiken: kinderen die voor het begin van de puberteit emigreerden of in een anderstalige omgeving geadopteerd werden en hun moedertaal daarna nooit meer spraken, vergaten die wel degelijk volledig.

Overigens is het volgens Schmid een hardnekkige mythe dat kinderen een nieuwe taal makkelijker zouden leren dan volwassenen. Het is eerder zo dat de omstandigheden voor kinderen gunstiger zijn: die gaan naar school, leren de hele dag en gaan makkelijker relaties aan met anderen. Als je twee uur per week een cursus Spaans doet naast een drukke baan, zal het uiteraard minder snel gaan.

Meer over vreemde talen leren:

Als kinderen een vreemde taal goed moeten leren, richt het talenonderwijs dan vooral in op gebruik van die taal 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden