Beter/leven Antibiotica

Kun je antibiotica binnenkrijgen via het eten van vlees?

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: kun je antibiotica binnenkrijgen via vlees?

Beeld Suzanne Ranzijn

De kans dat je vlees met antibioticaresten koopt is nihil, reageert Benno Ter Kuile, die zich zowel vanuit de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) als de Universiteit van Amsterdam bezighoudt met microbiële voedselveiligheid. Een ‘absoluut non-issue’, noemt hij het. Volwassen koeien, die vaker in de wei staan, krijgen sowieso weinig antibiotica. Jonge kalveren, kippen en varkens op stal zijn wel gevoeliger voor infectieziekten, maar voor alle dieren die een antibioticakuurtje – of andere medicatie – krijgen geldt een wachttijd. Dat betekent dat ze pas naar de slacht mogen als de medicijnresten uit hun lichaam zijn, of er hooguit nog verwaarloosbare hoeveelheden gevonden kunnen worden. 

Hoe lang die wachttijd is, verschilt per diersoort en geneesmiddel. Sommige geneesmiddelen voor kippen zijn na enkele dagen al afgebroken, bij zwaardere middelen voor varkens of koeien kan de wachttijd wel 60 dagen zijn. Dierenartsen van de NVWA zien erop toe dat de wachttijd wordt nageleefd en vlees wordt steekproefsgewijs gecontroleerd. Overtredingen zijn volgens Ter Kuile zeldzaam, en als het al gebeurt, was het vaak een vergissing en geen kwade opzet. Ook met geïmporteerd vlees zijn er weinig problemen, wat medicijnresten betreft.

Antibioticaresistentie is wel een reëel probleem in de veehouderij. ESBL-bacteriën, een groep die zich niets meer aantrekt van bepaalde veelgebruikte antibioticasoorten, worden vaak aangetroffen in zowel levende dieren als vlees. Ongeveer 5 procent van de mensen draagt ESBL-bacteriën bij zich, hoewel meestal ongemerkt. Het wordt pas een probleem als die bacteriën een infectie veroorzaken, die dan met de gebruikelijke antibiotica niet te genezen is. Mensen geven die bacteriën aan elkaar door, maar kunnen we ze ook binnenkrijgen via vlees eten? Het RIVM deed daar vorig jaar onderzoek naar door de ontlasting van 1.542 mensen te analyseren en naar hun eetpatroon te vragen. Vleeseters dragen de ESBL-bacterie niet vaker bij zich dan vegetariërs, was de conclusie.

‘Rechtstreekse overdracht via vlees lijkt inderdaad geen belangrijke oorzaak voor de bacterie in mensen’, beaamt Ter Kuile. Maar niet-rechtstreeks kan het wél bij ons terechtkomen, zien hij en zijn collega’s in studies waarin ze de herkomst van ESBL-bacteriën traceren via dna-informatie. Daaruit blijkt dat ongeveer 20 procent van die bacteriën bij mensen van origine uit de landbouw komt. ‘We weten niet zo goed hoe dat gebeurt. Deels kan dat vlees zijn, deels op andere manieren.’ Er is een vermoeden dat het zich via mest kan verspreiden, maar hoe? Ter Kuile en collega’s keken naar verschillende factoren, waaronder oppervlaktewater, maar vonden nog geen sluitend antwoord op die vraag.

Intussen zijn de protocollen in de veehouderij flink aangescherpt. Vroeger werden antibiotica nog weleens preventief gebruikt en zat het in lage doseringen vaak door kippen- en varkensvoer, omdat de dieren er beter door groeiden. Juist dat overmatige gebruik, en onzorgvuldigheid met de dosering, maakt bacteriën resistent. Tegenwoordig mogen daarom alleen zieke dieren nog aan de antibiotica.

Heeft u ook een vraag voor de rubriek? Mail naar beterleven@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden