Krijg je bij een transplantatie andermans dna in je lichaam?

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: krijg je bij een transplantatie andermans dna in je lichaam?

Stel je pleegt een zorgvuldig uitgedachte moord, maar laat daarbij per ongeluk een bloedspoor van jezelf achter. Zou het dna van het getransplanteerde orgaan kunnen dienen als alibi, waardoor de politie je niet meer verdenkt?Beeld Daantje Bons

‘Als ik een harttransplantatie krijg, zit er dan andermans dna in mijn lichaam? En wat zijn hiervan de biologische, medische en forensische implicaties?’ Vooral dat laatste aspect van deze lezersvraag sprak nogal tot de verbeelding op de wetenschapsredactie. Stel je pleegt een zorgvuldig uitgedachte moord, maar laat daarbij per ongeluk een bloedspoor van jezelf achter. Zou het dna van het getransplanteerde orgaan kunnen dienen als alibi, waardoor de politie je niet meer verdenkt?

Maar om te beginnen die eerste vraag: krijg je bij een transplantatie andermans dna in je lichaam. Antwoord: ja. Elke persoon heeft namelijk uniek dna, dat zorgt voor unieke eiwitten op elke cel in het lichaam. Bij transplantaties kunnen die genetische verschillen tot problemen leiden, doordat het immuunsysteem van de ontvanger het geschonken orgaan als ongewenste binnendringer ziet. Vandaar dat patiënten na een transplantatie medicijnen krijgen om het immuunsysteem af te remmen.

Dan de forensische vervolgvraag: kun je andermans dna weken of maanden na een transplantatie ook terugzien in een bloedspoor van de nieuwe eigenaar?

In principe niet, zegt Jaap Mensink, stafarts van de Nederlandse Transplantatie Stichting, die onder andere verantwoordelijk is voor de kwaliteit van weefseldonatie. Toch is er volgens Mensink in theorie wel een uitzondering mogelijk. ‘Doordat het orgaan van de donor naar de ontvanger wordt getransplanteerd staan de cellen van het donororgaan onder stress en sterft een deel van de cellen af. De resten hiervan kan men aantonen in het bloed. Maar dit is altijd in combinatie met het DNA van de ontvanger van het orgaan. De kans dat alleen het donor DNA wordt gevonden is dus onwaarschijnlijk klein.’

Een waarschijnlijker scenario voor het ontstaan van een ander DNA profiel is bij een beenmergtransplantatie. Hierbij wordt het beenmerg vernietigd en vervangen door middel van een transfusie, waarna stamcellen van de donor nieuw beenmerg vormt.

Dat bevestigt Merlijn van Hasselt, woordvoerder van bloedtransfusiedienst Sanquin. ‘Maar dit is dus alleen mogelijk bij een de beenmergtransplantatie of stamceltransplantatie. Bij een gewone bloedtransfusie kom je geen dna van de donor tegen, omdat daarbij alleen de rode bloedcellen van de donor naar de patiënt gaan. Alleen de witte bloedcellen bevatten dna, rode bloedcellen hebben geen kern en bevatten dus ook geen dna.’ Ook het dna in al je andere cellen blijft bij andere transplantaties in alle gevallen van jezelf.

Maar is een beenmergtransplantatie dan geschikt als alibi wanneer je een moord plant? Waarschijnlijk niet. Om een transplantatie succesvol te laten zijn, is het namelijk zaak om iemand te zoeken die genetisch gezien zo veel mogelijk overeenkomsten vertoont, vaak familie dus. En om nou je broer voor die moord op te laten draaien... 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden