'Kosten vaccins stijgen veel te snel'

De kosten van vaccins voor kinderen in ontwikkelingslanden zijn sinds 2001 bijna verachtvoudigd. Artsen Zonder Grenzen roept farmaceuten op hun prijzen te verlagen.

Beeld Ale Ventura

De kosten voor vaccinatie van kinderen in ontwikkelingslanden zijn scherp gestegen. Daarvoor waarschuwt hulporganisatie Artsen Zonder Grenzen. De kostenstijging komt vooral voor rekening van de vaccins tegen zes nieuwe ziekten die aan het pakket van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zijn toegevoegd. Maar ook de kosten van de bestaande vaccins zijn sterk opgelopen.

Volgens Artsen Zonder Grenzen (AzG) kost het totale WHO-inentingenpakket nu 28,50 euro voor jongens en 40,50 euro voor meisjes. In 2001 was 0,60 euro genoeg voor zowel jongens als meisjes. Die stijging is 'disproportioneel', schrijft AzG in het rapport The Right Shot, dat vlak voor de Global Alliance for Vaccines and Immunisation conferentie, vandaag in Berlijn, verscheen. Daar overleggen wereldleiders over de financiering van vaccinatieprogramma's in ontwikkelingslanden.

AzG stelt in het rapport dat het vaccineren van meisjes, die ook worden ingeënt tegen baarmoederhalskanker, in dertien jaar tijd 68 keer zo duur is geworden; voor een jongen is dat 48 keer. Het grootste deel van deze kostenstijging wordt veroorzaakt door de komst van nieuwe inentingen. Worden die extra vaccins buiten beschouwing gelaten, dan valt de stijging flink lager uit: de prijs van de vaccinaties tegen de zes ziekten uit het oude pakket was in 2014 bijna acht keer zo hoog als in 2001.

Maar ook de totale stijging inclusief nieuwe ziekten is lager dan AzG schetst. De organisatie keek voor de meting namelijk naar de prijs van vaccins bij hun introductie in ontwikkelingslanden. Wie kijkt naar de huidige prijzen van de inentingen tegen elf of twaalf ziekten, komt op een lager totaal uit: 36,50 euro voor meisjes en 24,50 euro voor jongens. Daarmee is de totaalprijs voor een meisje ongeveer zestig in plaats van bijna zeventig keer zo hoog, en voor een jongen veertig in plaats van bijna vijftig keer.

Geen mecenassen

De prijsstijging van het pakket kan problemen opleveren, denkt Frank Theunissen, woordvoerder van Artsen zonder Grenzen. 'Overheden van arme landen moeten rare keuzen gaan maken: welk vaccin kunnen we wel betalen en welke niet? Dat kan niet, deze inentingen moeten voor iedereen toegankelijk zijn.'

Drie toegevoegde inentingen zijn vooral verantwoordelijk voor de prijsstijging, legt Theunissen uit: HPV (baarmoederhalskanker), het rotavirus en pneumokokken. 'Als de vaccins nog in de beginfase zouden zijn en er nog geen geld mee was verdiend, zou ik de prijzen enigszins snappen', zegt hij. 'Maar dat is niet zo. Sinds de lancering van het pneumokokkenvaccin in 2010 hebben GlaxoSmithKline en Pfizer er al 16 miljard euro mee omgezet.'

AzG roept de twee farmaceuten daarom op hun prijs voor het vaccin in ontwikkelingslanden te verlagen. Theunissen: 'Dat zou al enorm schelen.' Hij verwijt de farmaceuten dat de totstandkoming van hun vaccinprijzen nu 'mistig en ondoorzichtig' is.

Farmaceut GlaxoSmithKline (GSK) kan zich daar niet in vinden. 'Onze prijsstelling is gedifferentieerd, en daardoor mogelijk ingewikkeld', laat de farmaceut in een schriftelijke reactie weten. Het pneumokokkenvaccin bestaat uit tien vaccins in één, en daarom is het productieproces 'complex en kostbaar'. GSK stelt dat het voor ontwikkelingslanden al een prijs hanteert die nog net kostendekkend is; 'prijsverlaging is niet mogelijk, om vaccins toegankelijk te houden'.

(Tekst loopt door onder graphic)

'We moeten niet vergeten dat de farmaceuten geen mecenassen zijn', zegt oud-tropenarts en epidemioloog Luc Bonneux. 'Ze doen het voor de opbrengst. Het is gemakkelijk om te zeggen dat het allemaal monsters zijn, maar ze hebben wel mooi die vaccins ontwikkeld.'

AzG heeft volgens Bonneux het volste recht het onderwerp op de agenda te zetten en druk uit te oefenen op de industrie. 'Zij komen met humanitaire argumenten, maar vanuit de industrie gelden economische argumenten. Landen moeten daarom goed onderhandelen over de prijs en kijken naar hun prioriteiten. Als ik moest kiezen, zou ik eerst investeren in basisgezondheidszorg.'

Vaccinaties blijven een ingewikkeld product om een prijs op te plakken, ziet ook Tara Prasad, prijsonderzoeker voor de Access to Medicine Index. Elke twee jaar publiceert deze organisatie een index over hoe goed grote farmaceutische bedrijven zich inzetten om geneesmiddelen en vaccins toegankelijk te maken in ontwikkelingslanden. GSK stond vorig jaar op één. De index kijkt onder meer naar prijsstrategieën.

'De prijs hangt af van heel veel factoren en kan variëren voor verschillende markten', zegt Prasad. 'Zo is de prijs in de private sector vaak hoger dan die in de publieke sector. En er kan een verschillende prijs zijn voor stedelijke en landelijke gebieden.' Een standaarddefinitie van wat betaalbaar is, valt volgens Prasad niet te geven. 'Maar bedrijven hebben bij bepaalde vaccins en medicijnen, die levens kunnen redden, de ethische en morele verplichting om voorbij een puur commercieel model te gaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden