NieuwsPlanetoïde Bennu

Kosmische ‘puinhoop’ Bennu op koers om aardse mysteriën te ontsluieren

Planetoïde Bennu blijkt zo veelbelovend als gehoopt. Van zijn oppervlak opgezogen korrels kunnen mogelijk de prangendste vragen beantwoorden over de oorsprong van de aarde en het ontstaan van leven.

Planetoïde Bennu, een letterlijke ‘puinhoop’, ontstond uit de samengeklonterde kosmische korrels die overbleven nadat een kleinere ruimtesteen in het verre verleden op een grotere planetoïde botste. Beeld AFP

Ondanks uitgebreid voorwerk bleef het een beetje een gok: de in 2016 gelanceerde onbemande Nasa-sonde Osiris-Rex die vanaf aarde richting de verre planetoïde Bennu vloog om daar wat korrels op te zuigen zodat hij die rond 2023 kan afleveren op aarde. Is wat je van ver haalt wetenschappelijk wel zo interessant als gehoopt? Ja, luidt de opgeluchte eerste conclusie van wetenschappers in zes afzonderlijke vakartikelen die donderdagavond tegelijk verschenen in de vakbladen Science en Science Advances.

Onderzoekers zijn geïnteresseerd in planetoïden omdat het de overgebleven klonten zijn uit de beslagkom waarin moeder natuur de aarde en de overige planeten kneedde. Planetoïden onthullen daarom de omstandigheden waaronder de aarde ooit ontstond. Ook kunnen de aanwezige stoffen op zo’n planetoïde iets zeggen over de chemische bouwblokken die in het verre verleden op aarde beschikbaar waren om het eerste leven mee te knutselen.

‘Onze resultaten laten zien dat monsters die we zullen nemen om terug te brengen naar aarde voor verdere analyse, waarschijnlijk koolstofrijk materiaal bevatten en in aanraking zijn geweest met water – een van de belangrijkste doelstellingen van deze missie’, zegt Nasa-onderzoeker Hannah Kaplan, hoofdauteur van een van de artikelen. Water en (complexe) koolstofmoleculen zijn twee van de hoofdingrediënten van het aardse leven. De korrels die de missie rond 2023 aflevert, kunnen dus hopelijk onze belangrijkste vragen over de vroegste jaren van onze planeet beantwoorden.

Letterlijke puinhoop

De grondige eerste analyse van Bennu in de nieuwe vakartikelen – op basis van door Osiris-Rex ter plekke uitgevoerde waarnemingen – bevestigt onder meer eerdere vermoedens dat de planetoïde in het verleden tjokvol water zat. Of exacter: dat de vóórloper van Bennu vol water zat. Bennu zelf is namelijk een letterlijke puinhoop: een samengeklonterd stuk steen, samengesteld uit de kosmische klonten die overbleven nadat een kleinere ruimtesteen in het verre verleden op een grotere planetoïde was gebotst.

De aanwezigheid van water is van belang omdat het nog altijd een raadsel is hoe de aarde ooit zo’n natte planeet is geworden. ‘Water stroomde waarschijnlijk over veel langere afstanden over de voorloper van Bennu dan we hadden verwacht’, zegt Kaplan. Met haar team ontdekte ze centimeters dikke afzettingen in de stenen op Bennu, die ontstonden door water dat daar misschien wel duizenden tot miljoenen jaren lang stroomde.

Inwendige rivieren

De stenen markeren de plekken waar in de voorloper van Bennu ooit inwendige rivieren klotsten. Rivieren die mogelijk zelfs kilometers lang waren. Vermoedelijk ontstond de voorloper uit een ophoping van steen en waterijs. ‘Toen de planetoïde opwarmde, smolt dat ijs. Water stroomde toen door de barsten in het gesteente in zijn binnenste’, zegt Kaplan.

Planeetonderzoeker Inge Loes ten Kate, zelf niet bij het onderzoek betrokken, noemt de resultaten veelbelovend. ‘Dit heeft sowieso de wow-factor. De artikelen bevatten nieuwe beelden van Bennu, waarin je de steentjes op zijn oppervlak in hoge resolutie kunt zien. Echt geweldig.’

Behalve mooie plaatjes scheppen de artikelen volgens Ten Kate grote verwachtingen voor de korrels die over drie jaar op aarde arriveren. ‘Ze vinden veel koolstofhoudend materiaal, inclusief organisch materiaal’, zegt ze. ‘Let op: organisch betekent hier niet meteen ‘leven’, maar het gaat misschien wél om voorlopers van leven’, zegt ze. 

Misschien zien we straks zelfs aminozuren en nucleobasen – bouwstenen van ons dna, speculeert zij. Mochten die inderdaad opduiken op Bennu’s korrels, dan bevestigt dat het beeld dat wetenschappers al langer hebben: dat de basisbouwstenen voor leven rijkelijk in het zonnestelsel aanwezig zijn. Ten Kate: ‘Dan resteert alleen nog de vraag: kun je daar leven van maken?’

Lees verder

Een van de opmerkelijke ontdekkingen van 2018: na planeten en manen is nu ook water op een veel kleiner stuk ruimtesteen gevonden: planetoïde Bennu. Welke lessen vallen daaruit te trekken?

Nasa-sonde Osiris-Rex arriveert maandagmiddag op zijn bestemming. Bij planetoïde Bennu moet hij materiaal ophalen dat ons meer kan leren over het ontstaan van de aarde.

Aanvullingen & verbeteringen: een eerdere versie van dit artikel suggereerde ten onrechte dat de ‘korrels’ al op weg terug naar de aarde waren. In werkelijkheid onderneemt Osiris-Rex op 20 oktober een eerste poging om monsters van het oppervlak van Bennu te verzamelen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden