Nieuwsfinanciering wetenschap

KNAW stelt radicale ommezwaai voor in Nederlandse wetenschapsfinanciering

Geef iedere wetenschapper aan een Nederlandse universiteit geld voor onderzoek. Dat advies diende de KNAW, het genootschap van prominente wetenschappers, vrijdagmiddag in bij minister Ingrid van Engelshoven.

Onderzoek in de kassen van de universiteit Wageningen. Beeld Hollandse Hoogte / Flip Franssen

Noem het gerust een ommezwaai, het plan van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen om iedere wetenschapper aan een Nederlandse universiteit of universiteitsziekenhuis tijdens hun carrière te voorzien van een aantal eenmalige uitkeringen. Geld waarmee ze onderzoek kunnen doen en medewerkers kunnen aannemen. Dergelijk geld kunnen wetenschappers in Nederland momenteel alleen krijgen door een uitgebreid onderzoeksvoorstel in te dienen bij onderzoeksfinanciers zoals NWO: een tijdrovend proces waarbij de kans op succes laag is.

Dat heeft grote gevolgen, vooral voor jonge onderzoekers. Pakt de strijd om geld uit in je nadeel, dan krijg je vaak geen baan aan een universiteit en strandt je wetenschappelijke carrière al voordat deze goed en wel begonnen is. ‘Dat is natuurlijk gek: in andere beroepen hoef je niet eerst een zak geld mee te nemen voordat je ergens aan de slag mag’, zegt chemicus Bert Weckhuysen (Universiteit Utrecht), voorzitter van de commissie die het nieuwe voorstel schreef.

Onafhankelijk van vakgebied

De KNAW hoopt met het plan de tijd te verminderen die wetenschappers kwijt zijn aan het schrijven van financieringsaanvragen. ‘Bij de eerste aanstelling als universitair docent – en daar gaat een strenge selectie aan vooraf – krijgt een onderzoeker straks 250 duizend euro mee. Bij een promotie naar een hoger niveau 375 duizend euro, en wanneer je hoogleraar wordt nog eens 500 duizend euro’, zegt Weckhuysen. Het is precies dat deel van een academische carrière waarin de baanzekerheid het kleinst is en de concurrentie om onderzoeksgeld het grootst. Overigens stelt de commissie daarnaast ook twee vervolgbeurzen beschikbaar voor onderzoekers op latere momenten in hun carrière. 

Het geld komt straks toe aan iedere wetenschapper, onafhankelijk van het vakgebied of de lopende projecten. Onderzoekers buiten de universiteiten – met bijvoorbeeld alleen een aanstelling aan een onderzoeksinstituut – vallen in het voorstel nog wel buiten de boot. ‘Dat punt willen we later oppakken’, zegt Weckhuysen. 

Economisch nut

Met het geld hoeven wetenschappers minder van projectsubsidie naar projectsubsidie te slalommen, hoopt Weckhuysen. Onderzoek zonder direct economisch nut – denk aan fysici die speuren naar de diepste wetten van de werkelijkheid of filosofen die de menselijke logica onder de loep nemen – komt daardoor geregeld in de knel. Terwijl zulk onderzoek decennia later vaak zeer waardevol blijkt. Van het internet tot de smartphone en de MRI-scanner: zonder zogeheten ‘ongebonden onderzoek’ waren ze er niet geweest.

‘We wilden een praktisch, simpel, niet te bureaucratisch alternatief bedenken’, zegt Weckhuysen, die met zijn commissiegenoten de afgelopen maanden – vooral digitaal – afsprak met allerlei mensen uit het veld. Het plan kan rekenen op steun van de belangrijkste partijen uit de academische wereld. Zowel onderzoeksfinancier NWO als universiteitskoepel VSNU laten in een reactie weten achter het plan te staan. Voorwaarde is wel dat het geld voor het voorstel – geschatte kosten: een half miljard euro – nieuw is, en niet uit bestaande potjes komt. Ook Weckhuysen laat weten dergelijk ‘schuiven met geld’ te willen voorkomen.

Minister Van Engelshoven (onderwijs, cultuur en wetenschap) laat weten graag in gesprek te gaan met de commissie over de gevolgen van het plan. ‘Het rapport laat zien dat de verhouding tussen vrij en ongebonden en strategisch onderzoek uit evenwicht is en waarom dat op termijn een probleem vormt voor de toekomst van Nederlands als kennisland’, zegt zij. Het voorstel van de KNAW ziet Van Engelshoven als ‘deel van de oplossingspuzzel’ voor de problemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden