Knaller lijkt eerder sisser

Steeds meer lijkt het erop dat de naderende uitbarsting van de rommelende vulkaan Bárdarbunga op IJsland met een sisser afloopt - áls het al tot een uitbarsting komt. Een eruptie van de Bárdarbunga is nu 'minder waarschijnlijk' dan een kleinere uitbarsting elders, verklaarden IJslandse meteorologen gisteren.

Ijslandse wetenschappers komen zondag nabij de Bárdarbunga seismische apparatuur repareren die een dag eerder was kapotgegaan.Beeld AFP

De afgelopen dagen waren zeer roerig op IJsland. Zaterdag verhoogde het land zijn luchtvaartalarm voor dreigend vulkaangeweld naar code rood - de hoogste alarmfase - en sloot het een deel van zijn luchtruim. Maar zondag werden de maatregelen weer teruggedraaid. Een kleine eruptie onder het ijs waarvan seismologen zaterdag melding maakten, bleek bij nader inzien niet te hebben plaatsgevonden; en een zaterdag door webcams vastgelegde rookpluim boven de vulkaan bleek gewoon wat opwaaiend stof.

Wel werden er afgelopen dagen opnieuw vele honderden aardschokken geregistreerd. Maar opvallend genoeg lijken die naar het noorden weg te trekken: gisteren vonden de meeste plaats op enkele kilometers buiten de gletsjer waaronder de vulkaankrater ligt, en zo'n 50 kilometer van de krater zelf. Dat lijkt gunstig, omdat een 'ijsloze' eruptie doorgaans minder explosief is en minder fijn as de dampkring in blaast - en dus ook minder overlast geeft voor het vliegverkeer. 'Mocht het magma zich daar een weg omhoog weten te banen, dan worden het een stuk minder dramatische en vooral veel mooiere beelden', aldus VU-aardwetenschapper Bernd Andeweg, die het gebied goed kent. 'Dat zou het mooiste scenario zijn.'

Ontspanning

Commotie was er zaterdag kort na middernacht. Een aardschok met kracht 5,3, afkomstig uit de Bárdarbunga, werd toen door het hele land gevoeld. Later volgden nog twee zware schokken. Maar zulke dreunen kunnen ook een goed teken zijn: de vulkaan die zich wat ontspant. 'Het lijkt erop te wijzen dat er geen nieuwe aanvoer van magma onder de krater plaatsvindt', stelt Andeweg. 'En dat de krater inzakt omdat die als het ware wordt gedrained.'

De plek die nu onrustig is maakt deel uit van een systeem van spleten in de grond dat soms 'zeer volumineuze erupties' voortbrengt, zegt de Utrechtse vulkanoloog Manfred van Bergen. 'Een van de erupties heeft de grootste lavastroom van de laatste 12 duizend jaar geproduceerd die op aarde bekend is (21 kubieke km).' De laatste grote eruptie van het systeem was in 1477; in 1996 nog was er een kleine eruptie onder de gletsjer waardoor een 'jökulhlaup' ontstond, een stortvloed van smeltwater.

IJslandse vulkanen kunnen tot rampspoed leiden die de huidige generaties niet meer kennen. In 1793 leidde een negen maanden durende uitbarsting van de Laki-spleetvulkaan tot hongersnoden, droogte en een 'jaar zonder zomer'. 'Zo groot als Laki wordt het niet snel', zegt Andeweg. 'Maar het kán wel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden