Knabbelen aan een blaadje betekent 'zin in seks?' in het chimpansees

Een zool van een voet opsteken betekent: klim op mijn rug. Een klopje op het lichaam: stop. Knabbelen aan een blaadje: zin in seks? Voor het eerst hebben primatologen de gebarentaal van chimpansees ontrafeld. Wetenschappers van de Schotse University of Saint Andrews onderscheidden 19 boodschappen die de apen met een groot scala aan gebaren aan elkaar overbrengen.

Twee jonge chimpansees in een natuurreservaat in Kenia zijn verdiept in het vlooien. Beeld epa
Twee jonge chimpansees in een natuurreservaat in Kenia zijn verdiept in het vlooien.Beeld epa

Primatoloog Catherine Hobaiter en hoogleraar Richard Byrne onderzochten tussen 2007 en 2009 bijna 5.000 momenten van communicatie onder tachtig chimpansees in de jungle van Oeganda. Vorige week publiceerden ze hun resultaten in het blad Current Biology. Ze betogen dat chimpansees, in genetisch opzicht de meest aan mensen verwante dieren, een echte gebarentaal kennen.

Hoewel andere dieren geluiden van hun soortgenoten herkennen en kunnen interpreteren (bijvoorbeeld: gevaar!), zouden chimpansees zich onderscheiden doordat ze met gebaren daadwerkelijk en bewust communiceren van individu tot individu. Iets wat alleen mensen ook doen, menen de wetenschappers.

Volgens de onderzoekers hebben chimpansees 19 specifieke boodschappen aan elkaar die ze met tientallen gebaren kunnen overbrengen. 17 daarvan zetten aan tot interactie, twee boodschappen zijn negatief: stop en ga weg.

Meerdere betekenissen
Sommige gebaren hebben specifiek één betekenis, andere gebaren kunnen voor verschillende doelen worden gebruikt. Een chimpansee die knabbelt aan een blaadje wil maar één ding: seks. Of een moeder die haar voetzool ophoudt naar haar jong: klim op mijn rug. Maar iemand vastpakken kan worden gebruikt voor: 'stop' en 'ga weg', maar eveneens voor 'klim op me'.

Nog meer gebarentaal: stampen met beide voeten betekent 'ik wil spelen' en een arm opsteken 'geef dat aan mij'. Hard krabben is een uitnodiging tot vlooien. Bijten nodigt juist uit tot een omhelzing of tot spel, schrijft Hobaiter op Twitter. 'Misschien werd Suárez verkeerd begrepen', knipoogt ze naar de beet van de Uruguayaanse spits in de WK-wedstrijd tegen Italië.

Vaagheid van gebaren
Bij het onderzoek zijn wel kanttekeningen te plaatsen. De resultaten vallen enigszins tegen, zegt bioloog Susanne Shultz van de University of Manchester tegen de BBC. 'De vaagheid van de gebaren impliceert dat de chimpansees weinig tegen elkaar te zeggen hebben of dat we nog steeds veel van de informatie in hun communicatie missen.' Zij ziet weinig verschil tussen de boodschappen die chimpansees uitwisselen en simpele communicatie onder andere diersoorten. 'De kloof tussen mens en aap is nog niet overbrugd.'

Onderstaand fragment van de BBC schetst enkele overeenkomsten tussen mensen en bonobo's (behorend tot de familie van chimpansees). Verwant of toch niet?

Twee chimpanzees genieten van een hapje prei in de dierentuin van Tokyo in Japan. Beeld AFP
Twee chimpanzees genieten van een hapje prei in de dierentuin van Tokyo in Japan.Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden