Klok pas 100 jaar gelijk in Nederland

Nederland heeft het aan zijn spoorwegen te danken dat het hele land dezelfde tijd hanteert.

Deze maand is het precies 100 jaar geleden dat in Nederland alle klokken werd gelijkgezet. Op 1 mei 1909 ging het hele land over op de tijd zoals die in Amsterdam gold – om precies te zijn op de middelbare zonnetijd van de hoofdstad.

In de eeuwen daarvoor werden klokken gelijkgezet aan de hand van een zonnewijzer, die zich meestal bij een grote kerk bevond. Verschillen deden er niet zo veel toe, tot er dienstregelingen voor eerst de postkoets en later de trein (en de radio) moesten worden opgesteld.

Met deze keuze voor de Amsterdamse tijd liep Nederland internationaal uit de pas, want aan het eind van de negentiende eeuw gebruikten de meeste landen de klok van Greenwich als ijkpunt. In deze voormalige stad, nu een stadsdeel van Londen, loopt de nulmeridiaan (een meridiaan is een rechte lijn op het aardoppervlak tussen de noordpool en de zuidpool).

Met de keuze van de Amsterdamse tijd liep Nederland 19 minuten, 32 seconden en 13 honderdste van een seconde voor op deze Greenwich Mean Time (GMT) en een kleine veertig minuten achter op de Midden-Europese tijd (die een uur verschil kent met GMT).

De invoering van een uniforme tijd in Nederland gebeurde vooral op aandringen van de (twee) spoorwegmaatschappijen in Nederland, die er in 1866 al op eigen houtje toe waren overgegaan om alle stationsklokken af te stellen op de Amsterdamse tijd. In 1892 besloten de spoorwegen GMT aan te houden.

De Nederlandse overheid weigerde een hele poos tot uniforme tijd over te gaan, omdat men steden en dorpen niet op kosten wilde jagen. Men zag ook wel bezwaren: in rechtszaken kon een alibi staan of vallen op de tijd die werd gehanteerd.

Na de invoering in 1909 van de Wet Eenheid van Tijd is er nog twee keer aan de tijd gerommeld in Nederland. Op 1 juli 1937 werd de klok 28 seconden vooruitgezet. Op 16 mei 1940, zes dagen na de inval, voerde de Duitsers de Midden-Europese tijd in.

De klok bij het Royal Greenwich Observatory, waarop de Nederlandse tijd sinds mei 1940 is afgestemd. (Foto internet)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.