Klaas Landsman: Isaac Newton

Prominente fysici praten over hun favoriet voor de titel van de grootste natuurkundige ooit...

Mathematisch fysicus Klaas Landsman, hoogleraar in Nijmegen en schrijver van Requiem voor Newton, een boek over zijn eigen tijd als postdoc in Cambridge: ‘Je hebt de theoretische natuurkunde, de experimentele fysica en de mathematische fysica. Het is al bijzonder als iemand op één punt tot de top behoort. Newton eindigt bij alle drie op het erepodium. Zonder twijfel.’

De 17de-eeuwse Britse natuurkundige Isaac Newton (1634-1727), hoogleraar in Cambridge en vervolgens president van de Royal Society, staat in alle schoolboeken vermeld als de vader van eeuwen klassieke natuurkunde. In 1687 publiceerde hij in zijn monumentale Philosophiae Naturalis Principia Mathematica de wetten van beweging, waarmee nog altijd wordt gerekend. Pas in de buurt van de lichtsnelheid is Einstein nodig.

Hoogtepunt van Newtons genie, zegt Landsman, is het revolutionaire idee van kracht: invloed op afstand. Dat is een breuk met het oude denken. Met name de volgelingen van Descartes meenden dat alleen botsingen beweging konden overdragen. Landsman: ‘Descartes riep eigenlijk maar wat. Newton toetst zijn eigen ideeën. Hij bedrijft als eerste echte theoretische fysica, waarin hooguit Einstein hem evenaart.’

Daarbij komt dat Newton niet alleen ideeën introduceert, maar er ook een precieze wiskundige vorm aan geeft. Briljant, zegt Landsman. ‘Maar groots wordt het als Newton waar nodig heel nieuwe wiskunde creëert: de differentiaalrekening.’

Dan is er, ten derde, ook nog Newton als de eerste moderne experimentator. Hoogtepunt van zijn kunnen is het zogeheten experimentum crucis in de optica, de essentiële lichtproef uit 1672. ‘Daar neemt hij de natuur niet zozeer waar, maar manipuleert hij haar ook door het licht met een eerste prisma uit elkaar te trekken en dan met een tweede prisma zijn idee te toetsen dat wit licht uit zuivere kleuren bestaat.’

Newton leerde ons, behalve de bekende bewegingswetten, drie dingen, zegt Landsman: in het onder- en bovenmaanse gelden dezelfde natuurwetten, ze hebben een wiskundige vorm, en zijn met ingrijpend experimenteren te achterhalen. Dat hij ook als stille alchimist volop naar de Steen der Wijzen zocht en eindeloze kerkhistorische studies verrichtte, dat hij behoorlijk wereldvreemd was en bepaald onsympathiek in de omgang, doet daar niets aan af.

Jaloersmakend? Dat geldt hooguit de rust om te werken die hem gegund was, bekent Landsman. Veder niet. ‘Newton leefde veertig jaar als een monnik voor de wetenschap. Het resultaat, de Principia, heeft iets maniakaals. Niets laat hij onbesproken. Nadat hij het zonnestelsel heeft doorgrond, moet ook de geluidssnelheid nog even worden berekend. Newton weet van geen ophouden. Nooit.’

vk.tv/kennis

Klaas Landsmans pleidooi op video. Bepaal uw eigen favoriet in de shortlist op grootstenatuurkundige.nl.

Op woensdag 21 oktober om 20 uur verdedigt fysicus Klaas Landsman zijn favoriet Isaac Newton in Museum Boerhaave te Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden