Kijkbuis laat darmkanker te vaak rechts liggen

Kijkonderzoek helpt bij het vinden van kanker in de dikke darm. Maar niet altijd. Beginnende tumoren rechts in het laatste deel zijn lastig....

Nederlandse internisten noemen het een opmerkelijke bevinding: Canadese onderzoekers hebben ontdekt dat de meeste beginnende tumoren in het laatste deel van de dikke darm bij kijkonderzoek (coloscopie) over het hoofd worden gezien. Dat is nieuw, zegt Ernst Kuipers, maag-, darm- en leverarts (mdl) van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. Zijn collega Chris Mulder van het VU Medisch Centrum in Amsterdam concludeert: ‘Sterfte aan rechtszijdige tumoren, aan kanker in het laatste deel van de dikke darm, is blijkbaar niet met een coloscopie te voorkomen.’

Beide specialisten reageren op onderzoek van de universiteit van Toronto naar de effectiviteit van coloscopie. Mdl-artsen van het universiteitsziekenhuis bekeken de medische dossiers van meer dan tienduizend mensen in de provincie Ontario die waren overleden aan dikkedarmkanker.

De Canadezen gingen na of er een coloscopie was uitgevoerd en waar bij obductie tumoren in de dikke darm waren aangetroffen. Uit hun analyse blijkt dat kijkonderzoek de kans op latere sterfte aan darmkanker aanzienlijk reduceert. Dat geld althans voor het eerste (onderste) deel van de dikke darm, het stuk aan de linkerkant van het lichaam. Voor het laatste deel, het rechts gelegen deel, is dat verband er niet.

Specialisten missen bijna alle darmpoliepen aan de rechterkant, constateren de Canadese chirurgen in het gerenommeerde Amerikaanse artsenblad Annals of Internal Medicine. Hun artikel verschijnt volgende week in druk.

Epidemiologe Marjolein van Ballegooijen van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam zegt dat er een zeker verschil in miskans werd vermoed tussen links- en rechtszijdige tumoren. ‘Maar zo’n groot verschil als die Canadezen hebben gevonden, is opmerkelijk. Het is een indrukwekkende studie, gebaseerd op veel data. In Europees verband is er ook net een studie begonnen naar de effectiviteit van coloscopie. Het AMC en het Erasmus MC doen daaraan mee.’

Bij een coloscopie – in artsenjargon ook wel colonscopie of colo genoemd – wordt een dunne kijkbuis via de anus door de dikke darm geschoven tot aan de dunne darm, en zonodig een stukje verder. De flexibele buis is anderhalve meter lang met aan het eind een videochip en een lampje.

De mdl-arts bekijkt videobeelden van het slijmvlies in de dikke darm op een tv-scherm. Hij zoekt naar weefselvergroeiingen, beginnende tumoren. ‘Het uittrekken gaat extra langzaam om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van de darmbekleding’, zegt de Rotterdamse mdl-specialist Kuipers.

Jaarlijks wordt bij tienduizend mensen – wat meer mannen dan vrouwen, en in meerderheid ouder dan zestig jaar – darmkanker ontdekt. Jaarlijks overlijden 4500 mensen aan darmkanker. Door de vergrijzing neemt dit aantal toe.

Zo ook het aantal darmonderzoeken, de gouden standaard om kanker vast te stellen. Jaarlijks worden er meer dan tweehonderdduizend coloscopieën uitgevoerd, een verachtvoudiging in tien jaar. ‘De kans op darmkanker na een coloscopie is niet nul’, zegt Mulder. ‘Bij een colo vinden we 80-90 procent van de poliepen, gemiddeld over de hele dikke darm. Uit het Canadese onderzoek blijkt dat de missers vooral in het rechter deel zitten’, zegt Mulder. 70 procent van de darmkankertumoren ontwikkelt zich in het linker deel, het begin van de dikke darm.

Volgens Kuipers kunnen poliepen onder meer onopgemerkt blijven omdat de darm niet goed gereinigd is. Het rechterdeel, het verre deel, laat zich moeilijker reinigen dan het linker. Ook kan het zijn, zegt Mulder, dat niet alle Canadese darmonderzoeken volledig zijn afgemaakt.

Naarmate de kijkbuis verder in de dikke darm schuift, is navigatie moeilijker. Mulder: ‘Vaak krijgen patiënten daar last van pijn, de neiging is dan groot om het kijkonderzoek te stoppen. Ik schat dat bij 15 procent van de mensen, ook in Nederland, het darmonderzoek niet volledig wordt afgemaakt.’

Kuipers vermoedt dat een groot deel van de missers in het rechter deel van de dikke darm is terug te voeren op verouderde apparatuur. ‘Met moderne apparatuur krijg je een superscherp beeld van het slijmvlies. De Canadese onderzoekers baseren hun conclusies op video-opnamen die voor eind 2001 zijn gemaakt; het betreft dus technologie van zeven jaar geleden. ’

De Canadese onderzoekster Nancy Baxter, verantwoordelijk voor de statistische analyse, erkent dat de technologie de afgelopen jaren enorm is verbeterd. ‘Maar dat verklaart niet alle Canadese missers. Het onderzoek in het rechter deel is het ingewikkeldst, het aantal missers zal daar groot blijven’, waarschuwt zij via e-mail.

Zou het alternatief van een ct-scan zonder ongemakkelijk en pijnlijk kijkbuizengedoe het aantal missers in het rechter darmdeel kunnen verminderen? Mdl-arts Kuipers is sceptisch: ‘Langwerpige poliepen zijn goed zichtbaar te maken met een ct-scan. Vlakke, wat kleinere uitgroeisels zijn echter veel moeilijker te zien. Dat blijkt uit vergelijkend onderzoek. Het zijn juist die poliepen die vaak voorkomen bij mensen met erfelijke darmkanker.’

Scannerproducent Philips zegt dat een ct-scan van de dikke darm nog niet grootschalig kan worden ingezet. ‘De techniek heeft het in potentie in zich om ook rechtzijdige poliepen zichtbaar te maken. Er wordt gewerkt aan verbeteringen. Het gaat enkele jaren duren voordat die in het ziekenhuis kunnen worden ingezet’, zegt Peter Martin van Philips Healthcare.

Colo-onderzoek vereist technische vaardigheid en ervaring, zegt Chris Mulder van de VU. ‘Het Canadese onderzoek met die missers toont dit nog eens aan. Het aantal colo’s neemt toe, terwijl het aantal mdl-artsen daar geen gelijke tred mee houdt. Dit leidt tot wachttijden van twee tot drie maanden.’

Mulder: ‘Er zijn hier driehonderd mdl-artsen, er zijn meer dan zeventig vacatures vooral in regionale ziekenhuizen. Dat is een ramp. Patiënten krijgen onvoldoende zorg. Er moeten meer opleidingsplaatsen komen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden