Nieuws knakorgaan

Kevercicaden flirten door trillingen in planten te versturen met ‘knakorgaan’

Britse wetenschappers hebben een speciaal orgaan ontdekt waarmee insecten van de suborde van de cicaden geluidstrillingen als lokroep door planten kunnen verspreiden. Het zogenaamde ‘knakorgaan’ trekt samen, waarna het als een soort katapult loslaat en trillingen produceert.

De kleine cicade meet van kop tot staart ongeveer een halve centimeter. Het ‘knakorgaan’ waarmee het dier zijn geluid maakt, is verborgen onder de vleugels.

De Zweedse wetenschapper Frei Ossiannilsson zette in 1949 een glazen buisje met een kleine cicade tegen zijn oor, om het geluid van het beestje na te spelen op zijn viool. Dat deze kleine cicade geluid produceerde, was bekend. Maar hoe het klonk niet. Het geluid van de grotere zangcicaden was al wel bekend: die zijn gewoon met het oor te beluisteren op zomerse dagen in de Mediterrane gebieden. Zij hebben een soort trommelvel aan weerszijden, aan de basis van het achterlijf. Dit vel trekken zij samen met hun spieren en laten het weer los, wat een krassend, melodieus geluid veroorzaakt.

Maar hoe maken de kleinere cicaden, zoals de kevercicaden, hun geluid? Dinsdag publiceren Britse wetenschappers in Plos Biology details over het ‘knakorgaan’, waarmee kleine cicaden trillingen maken en verspreiden. Soortgenoten kunnen deze lokroep ‘horen’ via trillingen in planten en op soortgelijke wijze antwoorden. 

Dit ‘knakorgaan’ zit aan weerszijden van het achterlijf. Spieren trekken het elastische orgaan samen, wat een eerste geluid veroorzaakt. Vervolgens ontspannen de spieren en wordt het orgaan losgelaten, met een tweede geluid tot gevolg. ‘Het was al bekend dat kleine cicaden trillingen gebruiken om te communiceren, maar we wisten niet wat dat geluidsorgaan precies was en hoe het werkte’, zegt Kees den Bieman, veldbioloog en expert op het gebied van cicaden en niet zelf betrokken bij het onderzoek.

De onderzoekers verzamelden honderden levende insecten op de heuvels rond Athene. Deze brachten ze terug naar een laboratorium van de universiteit van Oxford om onderzoek te doen. Onder meer gebruikten de wetenschappers röntgen- en lasertechnologie. Ook maakten ze hogesnelheidsvideo’s om te zien hoe het orgaan precies functioneert.

Tot de cicaden behoort een aantal soorten dat plagen kan vormen. Volgens de wetenschappers kan het begrijpen van de communicatie van deze dieren helpen bij het bestrijden van deze insecten, bijvoorbeeld door de communicatie tussen de beestjes te verstoren of door met hulp van het geluid van het knakorgaan de locatie van het plaagdier te achterhalen. Den Bieman is sceptisch over dit soort toepassingen. ‘Een aantal soorten cicaden is zeker schadelijk, maar nog niemand heeft ontdekt hoe het geluid van deze insecten kan worden gebruikt bij de bestrijding ervan.’

Nieuwe wetenschappelijke publicaties over cicaden zijn opvallend schaars. ‘Er werd in het verleden veel aandacht aan besteed, maar tegenwoordig amper meer’, vertelt Den Bieman. ‘Veldbiologie is niet echt populair meer in Europa.’ Dit komt doordat het veldwerk veel tijd en geld vereist, stelt Den Bieman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.