Kerken op pr-toer: 'Mijn God. Wat leuk'

'Je bent terechtgekomen in een zoektocht door het leven. Als je de sleutels vindt, gaat er een deur open en wordt iets onthuld over God....

Van onze verslaggever

Bas Mesters

AMSTERDAM

Dit is niet de zoveelste versie van Doom, maar het nieuwste en eerste computerspel van de hervormde, gereformeerde en lutherse Samen Op Weg-kerken. Het is bedoeld om jongeren op een eigentijdse manier kennis te laten maken met God.

De SOW-kerken maken dankbaar gebruik van de kansen die de boekenweek vanaf woensdag biedt. In de week waarin Mijn God centraal staat, kiezen ze voor het eerst voor een grootschalig pr-offensief, getiteld God te boek.

'Mijn God. Wat leuk, 'n spelletje', staat er op het computerspel. Het zit in een pakje met het opschrift 'Mijn God. Wat leuk, 'n kadootje' Bijgesloten is 'Mijn God. Wat leuk, 'n Boekje' en 'Mijn God. Wat leuk, een ceedeetje'. Jongeren kunnen dit presentje aanvragen met free cards die in veel cafés verkrijgbaar zijn.

Is dit de lang verwachte reactie van de kerken op Celestijnse Beloften en Jomanda's? Hebben ze pr en reclame ontdekt als het nieuwe evangelisatie-instrument? Presenteren ze zich over vijf jaar als 'keihard de spiritueelste'?

De aanbiedingen rollen over elkaar heen tijdens de boekenweek. Er is een SOW-krant, oplage een miloen, met als titel Waar vind ik Mijn God. De Katholieke Bijbelstichting en het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) stunten met de bijbelprijs. De integrale Willibrord-vertaling voor 19 gulden, het Nieuwe Testament voor 4,90. Een nieuwe uitgave van de oude catechismus uit 1948 appeleert aan nostalgische sentimenten.

Iets meer marktgericht denken moet kunnen, menen de kerken. Sterker nog, er is alle reden toe. Ze verliezen jaarlijks gemiddeld 1 procent van hun leden door sterfte-overschot en opzeggingen.

De boekenweek-onderneming is een pragmatische actie, zegt K. Blei, secretaris generaal van de hervormde Kerk. De markt leent zich ervoor. 'Religie komt op een gekke manier weer op. Tien jaar geleden hadden we niet kunnen dromen dat media en nu de boekenweek het thema God zo zouden omarmen. Nu het wel zo is, moeten kerken niet in een hoekje blijven zitten. Wij willen helpen bij deze zoektocht. Als mensen ook nog lid willen worden, is dat meegenomen.'

Vroeger was de kerk een medium op zich. Nu heeft ze een ander medium nodig om zich te presenteren. Blei ziet dat als een positieve ontwikkeling. 'De kerk krijgt nu de kans te zijn wat ze oorspronkelijk was. Niet een sociaal medium dat op zondag na de dienst de laatste nieuwtjes bracht. De boodschap zelf komt weer centraal te staan. Het is zuiverder als de kerk als ieder ander haar boodschap op dezelfde open markt brengt.'

Pijnlijk voor de kerken is dat bij een groeiende religieuze behoefte steeds meer mensen het instituut de rug toekeren. 'Zoiets roept vragen op', zegt R. Vissinga, praeses van de generale synode van de gereformeerde kerken in Nederland. 'Doen wij iets fout?'

Het beeld dat bij veel mensen over kerken bestaat, klopt volgens de kerkleider niet meer met de werkelijkheid. 'Gelovigen mochten in het verleden weinig en moesten veel. Veel mensen hebben er trauma's aan overgehouden. Nu is die strenge periode voorbij. Er is ruimte ontstaan in veel gereformeerde kerken, zo veel zelfs dat we niet meer precies weten waar we staan.'

Het is deze twijfel die volgens Vissinga de pr van de kerk bemoeilijkt. 'Jongeren willen gewoon exact weten waar een kerk voor staat. Ik zou ze wel willen zeggen hoe het precies zit, maar mijn beeld van vroeger dat de aarde in zes dagen is geschapen, is in de loop der jaren genuanceerd. Dergelijke nuances zijn niet aantrekkelijk voor kinderen. Die willen juist duidelijkheid.'

Op uitnodiging van de IKON sprak Vissinga met een reclamemaker over de wijze waarop de kerk in de markt moet worden gezet. 'We vroegen ons af welk logo het meest ideaal zou zijn. Het moest pakkend zijn. De reclamemaker wist het niet. Je moet eerst een visie ontwikkelen, zei hij. Het blijkt ongelooflijk ingewikkeld om de kerk met al die traditie en al die beelden op een kernachtige manier te presenteren.'

Een bedrijf als McDonald's heeft het makkelijk in vergelijking met kerken, vindt Vissinga. De M staat voor eten, goedkoop en snel. Dat is alles. 'Het logo van de kerk, het kruis, wat zou ik daar bij zeggen? Redt, beschermt, kern van het geloof, marteling, Israël, kerk, schuld, verzoening, schepping, herscheppen: zo tuimelen de woorden over elkaar. Als je de essentie snel wilt weten, krijg je hem niet.'

Toch vraagt de tijd dat zelfs bij de verbreiding van het evangelie wordt nagedacht over zaken als een logo, zegt Blei. 'We leven in een tijd van beelden.' Volgens Vissinga is de r.k. kerk in de hedendaagse beeldcultuur in het voordeel. 'De katholieke cultuur is er meer een van visualisatie. Er zijn meer beelden en riten in een katholieke dienst.'

J. Maurits, voorlichter van de r.k. kerk, beklemtoont het gevaar voor een kerk om zich te veel met reclame in te laten. 'Iedereen weet bij reclame dat die de zaken mooier voorstelt dan ze zijn. Dat willen wij niet op ons laten afstralen.'

De katholieke kerk doet niet mee aan de God te boek-actie van de SOW-kerken. 'Mijn God is bij ons altijd het thema', zegt Maurits. 'Waarom zouden we nu iets speciaals doen?' Toch presenteert de zendgemachtigde van de katholieke kerk, de RKK, vanaf de Boekenweek een serie tv-programma's onder de titel Mensen over God.

Het besef dat stil blijven zitten niet langer kan, dringt zich ook bij de katholieke kerk op. 'De hedendaagse gelovige vraagt maatwerk', meent Maurits. 'Via de parochie alleen is hij niet meer goed te bereiken.' De pr moet er volgens hem op gericht zijn momenten te creëren, bijeenkomsten te organiseren die grote groepen aantrekken.

Nieuwe evenementen staan al op stapel. Eind 1998 begint het zowel door protestanten als katholieken uitgeroepen jaar met de bijbel. Het jaar 2000 vormt een volgende inspiratiebron in de zoektocht naar nieuw publiek. Rome is al volop bezig met de voorbereidingen voor dit jubeljaar met als thema Vader, Zoon, Heilige Geest. Zelfs de hervormde-kerkleider Blei sluit niet uit dat ook de protestanten tegen alle rationaliteit in onder de bekoring raken van het fin de siècle. 'Gevoelens willen ook wel wat.'

Maar hij waarschuwt zichzelf vooral niet door te schieten. Aan alle pogingen het grote publiek tegemoet te komen, zijn risico's verbonden. 'Het is een terugkerend dilemma: moet ik me op de eigen achterban richten, of juist op de buitenwereld? Het gevaar dat ik de eigen club niet meer mee krijg, ligt altijd op de loer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden