Kent u het effect van Keulemans al? Bij mij gaat het best aardig, verder gaat het slecht

Ionica zag een getal

Foto de Volkskrant

Wat verwacht u van 2018? Wordt het voor uzelf beter of slechter dan in 2017, of ongeveer hetzelfde? Vorige week stelde ik deze vraag op internet en ongeveer duizend mensen reageerden. Van hen dacht 71 procent dat 2018 voor hen beter zou worden dan 2017, 24 procent verwachtte dat het ongeveer hetzelfde bleef en slechts 5 procent dacht dat het slechter zou gaan. Was 2017 een uitzonderlijk belabberd jaar, of zijn mensen gewoon hoopvol over de toekomst?

Waarschijnlijk dat laatste. Volkskrant-collega Maarten Keulemans stuurde een berichtje over hoe mensen vaak optimistisch zijn over hun eigen toekomst en tegelijk somber over de toekomst van de wereld in het algemeen.

Ik gooide er een tweede vraag tegenaan: Wat verwacht u van 2018? Wordt de wereld beter of slechter dan in 2017, of ongeveer hetzelfde? Weer reageerden ongeveer duizend mensen en natuurlijk is dit geen wetenschappelijk verantwoorde steekproef, maar er gebeurde precies wat Keulemans voorspelde. Nu dacht slechts 42 procent dat het in 2018 beter zou worden, 26 procent dacht dat alles hetzelfde zou blijven en liefst 32 procent dacht dat de wereld slechter zou worden.

Fascinerend. Ik moest denken aan de Zweedse statisticus Hans Rosling die onvermoeibaar liet zien dat de wereld er beter voorstaat dan de meeste mensen denken. Een van zijn voorbeelden: hoe denkt u dat het aantal doden door natuurrampen is veranderd sinds 1900? Is het aantal doden meer dan verdubbeld? Ongeveer hetzelfde gebleven? Of meer dan gehalveerd?

Bij Roslings onderzoek dacht slechts 12 procent van de ondervraagden dat het aantal doden gehalveerd was. Dat is ook niet zo'n gekke gedachte: de bevolking groeide sinds 1900 van 1,5 miljard naar ruim 7 miljard. Rond 1900 stierven wereldwijd per jaar ongeveer 500 duizend mensen aan natuurrampen, maar nu zijn dat er gemiddeld minder dan honderdduizend per jaar. Een spectaculaire daling waarvan weinig mensen zich bewust zijn.

De Zweedse statisticus Hans Rosling Foto epa

Rosling liet zien dat we stelselmatig de wereldwijde situatie slechter inschatten dan ze is. Daar moet ik steeds aan denken als ik mensen hoor dwepen dat ze liever in de 19de eeuw hadden geleefd. Echt? Ook als je weet dat destijds 90 procent van de wereldbevolking in extreme armoede leefde tegenover slechts 10 procent nu? Als ik op een willekeurige plek geboren zou worden, dan waagde ik het liefst mijn kansen in deze tijd. En zelfs als je in de 19de eeuw in het relatief welvarende Nederland werd geboren, was de kans pakweg eenvijfde dat je voor je eerste verjaardag overleed. Natuurlijk is er nu nog steeds veel verdriet en ellende, maar op veel fronten gaat het beter dan ooit.

Al overleed die geweldige Hans Rosling vorig jaar en maakte dát de wereld een beetje minder mooi. Gelukkig heeft hij een hele reeks opvolgers, zoals Max Roser van de website Our World in Data. Roser geeft mooie voorbeelden van hoe mensen op kleine schaal optimistisch zijn, terwijl ze op grotere schaal pessimistisch zijn. Bij een enquête in het Verenigd Koninkrijk vond 80 procent van de ondervraagden vandalisme een probleem in hun land. Maar als het over hun eigen woonplaats ging, zag slechts 50 procent vandalisme als een probleem. Zo ging het bij elk onderwerp: consequent dachten mensen dat het landelijk slechter ging dan waar zij toevallig woonden. Het is dat effect van Keulemans weer: bij mij gaat het best aardig, verder gaat het slecht.

Ik wens voor u dat 2018 beter wordt dan u verwacht, zowel op kleine als op grote schaal.

Meer over